تلاش برای احیای پوشش گیاهی نی ریز یکی از کانون های ریزگرد در استان فارس

قصه نمایان شدن جلوه های بیابانی مربوط به امروز و دیروز نیست؛ هرچه پروژه های عمرانی بیشتری بدون توجه به طرح های آمایش سرزمینی در فارس اجرا شده، مساحت بیشتری از فارس خصوصا شهرستان نی ریز خشکیده است.

منطقه آباده طشک و دریاچه بختگان چند سال اخیر به دلیل بی توجهی برخی و از سوی دیگر کاهش نزولات آسمانی پازل تغییر اقلیم فارس  را کامل نموده و خشکسالی و پیشروی بیابان  در نی ریز را افزایش داده است .

 حالا استانی که با انبوهی از مشکلات زیستی روبروست اینک چالشی تازه در برابر خود می بیند؛  همچون بیابانزایی گسترده.

در حالی که جلوه بیابان در بیش از 700 هزار هکتار از عرصه های طبیعی فارس دیده می شود و 9 کانون حساس به فرسایش بادی در این استان شکل گرفته، اعتبارات بیابانزدایی به قدری اندک است که بعید به نظر می رسد تکافوی مقابله با این وضع را بدهد.

لارستان، لامرد، مهر و فراشبند. این 4 شهرستان بحرانی ترین وضع را دارند. بیابان از نقاط مرزی به سرعت به سمت این 4 شهرستان هجوم میآورد. برای نی ریز شاید این بحران دوچندان باشد. از یک طرف مناطق مرزی این شهرستان با استانهای کویری کرمان و یزد ،بحرانزا شده و از طرف دیگر همسایگی آن با دریاچه های خشکیده طشک و بختگان. این دریاچه ها خود به نگرانی تازه ای برای گسترش بیابان در فارس تبدیل شده اند. نگرانی از چند و چون بهره برداری از منابع منطقه حفاظت شده بهرام گور هم بر شدت گرفتن بیابان زایی در فارس افزوده است. اگرچه مسئولان دولتی اطمینان می دهند که بهره برداری از منابع این منطقه به نقاط غیرحساس زیست محیطی محدود خواهد شد و بخش خصوصی اجازه بهره برداری منابع این مناطق را نخواهد داشت، اما این اطمینان دادنها چیزی از نگرانيها را کم نکرده است

تحقیقات مرکز مطالعات زمین شناسی و منابع معدنی جنوب کشور نشان دهنده وجود منابع بزرگ سنگ آهن در این منطقه است. جدای از خطراتی که بهره برداری از این معادن می تواند برای گونه های متنوع و بی نظیر جانوری منطقه بهرام گور داشته باشد، آنچه باعث نگرانی است بیابان زایی از این سمت استان است. در واقع این منطقه همواره به عنوان سدی در برابر بیابان زایی از استان های کویری همسایه، یعنی کرمان و هرمزگان بوده است و از میان رفتن این سد طبیعی می تواند پدیده رو به گسترش بیابانزایی در فارس را شدت ببخشد.

 دریاچه پهناور بختگان به عنوان دومین دریاچه بزرگ ایران امروزه دیگر نه یک درياچه که یک شوره زار است تا جایی که در اطلس های انتشارات گیتاشناسی هم به جای عنوان دریاچه برای بختگان از عبارت «شوره زار» استفاده می شود. اقلیم شوره زار هم البته دست کمی از بیابان ندارد. افزون بر این بسیاری از باغ های استان هم در حال خشکیدن هستند؛ نمونه اش انجیرستان استهبان و نی ریز  که به دنبال شور شدن زمین و وزش بادهای نمکین از دریاچه های طشک و بختگان هر بار بیشتر خشکیده اند. ضمن اینکه هرچه محیط مرطوب تر باشد آن منطقه از بیابانزایی فاصله بیشتری می گیرد. اثر خشکیدن این دریاچه را بر روی انجیرستان های اطراف میتوان دید. این انجیرستان ها زمانی بخشی از آب مورد نیاز خود را از رطوبت دریاچه می گرفت. از آتش سوزی ها به عنوان یکی از عوامل موثر از میان رفتن پوشش گیاهی مناطق که بگذریم، کشاورزی بی  رویه هم دشمن شاره یک طبیعت  نی ریز تبدیل شده؛ آخر آنقدر که کشاورزی منابع آب را می بلعد، دیگر چیزی برای بقای درختان و پوشش گیاهی نی ریز نمی ماند.

                                                          

عبارت *چه باید کرد؟* ذهن بسیاری از کارشناسان تاریخ را به خود جلب کرده است، اما بر خلاف بسیاری از پرسش های فلسفی تقریبا راه نجات طبیعت مشخص است. یکی کاهش مساحت زیرکشت بخش کشاورزی و دیگر اجرای پروژه های عمرانی متناسب با توان محیطی هر منطقه و به عبارت دیگر توجه داشتن به «آمایش سرزمین». در این میان اداره  منابع طبیعی نی ریز به عنوان متولی عرصه های طبیعی شهرستان دست به اقداماتی زده است بلکه از شدت این وضع بکاهد؛ هرچند اجرای درست این اقدامات نیازمند منابع اعتباری است که اغلب یا تخصیص پیدا نمی کنند یا به صورت قطره چکانی و پس از مرگ سهراب از راه می رسند.

 با همه این مشکلات رئیس منابع طبیعی نی ریز می گوید:

 «از مجموع 000/070/1 هکتار وسعت شهرستان  نی ریز ، 320 هزار هکتار  آن عرصه بیابانی است چرا که کم بارش بودن و عدم صحیح پراکنش آن نی ریز را به یکی از مناطق بحرانی فارس تبدیل کرده

مهندس بنی اسدی  ادامه می دهد: تاکنون یک  ایستگاه مبارزه با بیابانزایی در نی ریز ایجاد کرده ایم و تلاش نموده ایم ،

 و همچنین  با شناسایی عوامل منع کننده رشد گیاه و پوشش گیاهی و همچنین با تعویض خاک موفق به اجرای این طرح در مناطقی از شهرستان که با هجوم ریزگردها منطقه را مواجه کرده بود مقابله نموده ایم .

 وی با بیان اینکه فعالیت‌های بیابان زدایی از سال ۶۷  بنا بر ضرورت امر،  مطالعات  در زمینه اجرای پروژه های مقابله با بابازدایی آغاز شده است، افزود: نهال کاری، ایجاد بادشکن اطراف جاده ها، شهر‌ها و روستا‌ها با هدف کنترل حرکت ماسه‌های روان برای جلوگیری از فرسایش خاک و مدیریت روان آب‌های سطحی با ایجاد چاله‌ها و هلالی‌های آبگیر با هدف جلوگیری از هدر رفت آب، از مهمترین اقدامات انجام شده است.

رئیس منابع طبیعی نی ریز با اشاره به اینکه طرح تحقیقاتی بختگان در سطح 180هزار هکتار مطالعه گردیده است ، افزود » تاکنون 3000 هکتار از عرصه های بیابانی نی ریز  در هر هکتار ۱۵۰ اصله نهال از نوع بیابانی و سازگار اقلیم منطقه با نیاز آبی کم  از جمله  گونه های تاغ ، آتریپلکس، اشنیان و شوره گز ،  غرس و  به جنگلهای دست کاشت تبدیل شده است .

وی در پایان می گوید : هر ساله بنا میزان اعتبارات اختصاص یافته حدود 100 الی 150هکتار از اراضی نی ریز با نهالهای تولیدی در ایستگاه نی ریز نهال کاری می شوند که این اقدام تاثیربسزایی در کاهش سرعت باد و حمل ریز گردها ، تلطیف هوا و تامین علوفه  جهت دامهای ساکنین اراضی بیابانی خواهد شد .

ریس منابع طبیعی و آبخیزداری نی ریز با بیان اینکه  ورود دام به این عرصه های اجرا شده طرح بیابانی  بعدازسال پنجم ودر فصل خزان از اول پاییز تا اواخر زمستان ازاد میشود

گفت  : در جاهایی که انجام عملیات قرق داشتیم و مانع از ورود دام در عرصه شدیم عرصه کاملا تثبیت شده و با اقدامات احیایی که برای پروژه انجام دادیم روند کنترلی و احیاء خیلی بهتر شده است.

معاون حقوقی منابع طبیعی نی ریز هم  در این باره می گوید : طبق قانون، دامدارانی که خارج از فصل، دام خود را به مراتع ببرند و مازاد بر پروانه و مجوز خود از مراتع استفاده کنند، مشمول جریمه می‌شوند و اگر سابقه نیز داشته باشند این جریمه‌های افزایش می‌یابد و تا ابطال پروانه نیز پیش می‌رود.

اما حسین یکی از دامداران منطقه تنگ حنای نی ریز از اقدامات خوب منابع طبیعی نی ریز می گوید : در سالهایی که نبود باران و خشکی دریاچه بختگان و طشک مشکلات عدیده ای برای ساکنان منطقه بوجود آورده است اما کاشت نهال و مراقب و حفظ از آنها وظیفه همه اهالی روستا های اطراف دریاچه  خشک است و ما سعی می کنیم در فصول مجاز از چراگاهها استفاده کنیم .

 نماینده مردم نیریز و استهبان در مجلس هم بارها در جلسات متعدد نسبت به احقاق حقابه بختگان در جهت کاهش اراضی بیابانی شهرستان هشدارهایی به مجلس داده است .

دکتر مسعودی نیز می گوید :  خشک شدن دریاچه تبعات فراوانی از جمله باعث افزایش ریز گردها و شیوع بیماری هایی تنفسی و سرطانی شده است در بلند مدت می تواند سلامت مردم این منطقه را تهدید کند و تنها راه حل این مشکل  سرمایه گذاری دولت در کشت درختان دیمی می باشد .

 بدون شک  دولت طرحی برای کاشت دیم کاری درختان در مناطق شیب دار  را در دستور کار دارد و این مهم را می توان برای مناطق بیابانی نی ریز هم استفاده کرد و با واگذاری مناطقی به مردم و حمایت از آن ها  در جهت  کاهش  بیابان در مناطق مختلف نی ریز قدمهای مثبتی را برداشت .