پرورش آبزیان در استخر راهکار ایجاد اشتغال شهرستان!!! / آرتیمیا هم اشتغال زاست هم اقتصادی و البته تنها راه کار مبارزه با کم آبی، تلخی و شوری آب نی‌ریز

با توجه به اثرات مخرب خشکسالی بر کشاورزی و دامداری نی‌ریز در سالهای اخیر و برداشتهای بی رویه از منابع آبی در سالهای گذشته که باعث افت شدید این منابع شده‌است جستجوی راهکارهای جایگزین جهت جبران تولیدات کشاورزی سنتی ومحصولات آب بر یکی از دغدغه‌های مردم و مسئولین بوده‌است.

 در این بین گاه شاهد برخی ابتکارات و ابداعات بوده‌ایم که از پتانسیلهای مغفول مانده اقتصادی شهرستان استفاده نموده‌اند. در این مختصر سعی شده‌است به برخی از این موارد که می‌تواند راهگشای تولید برخی از محصولات خاص با ارزش افزوده بالا با استفاده از منابع موجود باشد بپردازیم. لذا در ادامه به برخی از این ابتکارات خواهیم پرداخت که در شهرستان و حتی استان جزء اولویتها محسوب می‌شوند.

 یکی از این موارد که توسط چند جوان دانشجو بصورت تحقیقاتی وآزمایشی از چند سال قبل شروع شده و از حدود یک سال قبل به مرحله تولید اقتصادی رسیده‌است پرورش گونه‌های خاص آبزیان با استفاده از منابع آب محدود می‌باشد.

با توجه به رعایت موارد ایمنی و بهداشتی ضمن هماهنگی قبلی به سراغ آن‌ها رفته و انگیزه و هدف از انجام این کار را جویا شدیم.

روح ا... دولت آبادی نژاد سرپرست گروه اظهار داشت:

شاید در ابتدای امر این پرسش برای بسیاری ایجاد شود که چرا پرورش آبزیان آنهم در شهرستانی که دارای نزولات جوی کم و دچار کم آبی می‌باشد.جواب ما و هدف و انگیزه اصلی از این پروژه دقیقاً همین کم آبی و کاهش کمیت و کیفیت منابع آب موجود می‌باشد که به دلایل آن می پردازیم. در نگاه اول پرورش آبزیان به آب بسیاری نیاز دارد ولی لزوماً به رودخانه و دریا وابسته نیست و می‌توان با ایجاد شرایط و محیط مناسب همه گونه‌های آبزیان را در محیطهای بسته و کنترل شده و با آبی به مراتب کمتر از آب مورد نیاز کشاورزی بخصوص کشاورزی سنتی و بویژه محصولات آب بر پرورش داده، تکثیر و به مرحله اقتصادی رساند، بدلیل اینکه این آب غیر از میزانی که تبخیر و از دسترس خارج می‌شود بقیه در یک سیکل بسته و کنترل شده تصفیه و دوباره در این سیستم مورد استفاده قرار می گیرد که نمونه کوچک و مینیاتوری آن آکواریومهای ماهیان زینتی در بسیاری از منازل می‌باشد، البته در مقیا سی به مراتب بزرگتر که توجیه اقتصادی داشته باشد.

وی ادامه داد:

این گروه پژوهشی از چند سال قبل شروع به مطالعه و تحقیق در این زمینه نمود و از حدود یک سال قبل با هزینه شخصی همزمان با تحصیل در دانشگاه اقدام به فراگیری دانش و مهارت این دانش از مراکز آموزشی و گاها تولیدی مربوطه نمود که البته هزینه کمی هم نبرد، در نهایت با حمایت و پشتیبانی بسیج سازندگی سپاه نی‌ریز و همکاری مدیریت محترم جهاد کشاورزی با هزینه شخصی اقدام به راه‌انداری این سایت در یکی از مزارع متروک نمودیم.

در ابتدای امر با مشورت و راهنمای کارشناسان اقدام به شناسایی گونه‌های بومی و اندمیک منطقه که در حال تکثیرو پرورش در سطح منطقه و استان بود نموده و بانک اطلاعات و نمونه‌های اولیه را آماده نمودیم و شروع به فعالیت عملی نمودیم. 

 وی همچنین ادامه داد:

 جهت رسیدن به هدف اصلی با اصلاح و طراحی مجدد یک سیستم تصفیه، آب مورد نیاز را از روزی 200 لیتر به هر دو هفته 200 لیتر کاهش دادیم.در این روش می‌توان در مصرف آب در مقایسه با تولیدات فعلی تا 50 برابر کاهش مصرف آب داشت.

 وی در مورد گونه‌های پرورشی گفت:

 پرورش گونه‌هایی از کرمها و آبزیان که خوراک ماهیان پرورشی هستند و از باکتریها و پلانگونهای گیاهی و جانوری موجود در آب تغذیه می‌کنند در اولویت اول و در مرحله بعد پرورش زالوی طبی را در دستور کار قرار داده و ادامه دادیم، مزیت این گونه‌ها در نوع تغذیه آن‌ها است که هزینه تامین خوراک در دامهای دیگر که گاه بیش از 70 درصد کل هزینه‌ها می‌شود را تا 12 برابر کمتر کرده و در برخی گونه‌ها و سیستمهای بسته به صفر نزدیک کرد چون آب تصفیه شده و از پس آب آن هم که حاوی نیتروژن و آمونیاک است در کشاورزی استفاده کرد. 

 دوات آبادی همچنین در مورد کاربردهای پزشکی و بهداشتی زالو درمانی اضافه کرد:

بر اساس مشاوره‌ها و راهنماییهای پزشکان زالو درمانی باید توسط پزشک مجرب دارای مجوز و تجربه در این زمینه انجام گیرد.

وی ادامه داد:

زالو، خون سیاهرگی مملو از دی اکسید کربن را به خون شریانی حاوی اکسیژن ترجیح داده و در مکیدن خون عروقی را انتخاب می‌کند که دارای غلظت بالاتر و خون فاسد تر باشند زالو از سویی خون فاسد را تخلیه و از سویی دیگر بزاق خود را که حاوی ماده ایی ضد انعقاد و آنتی کوالاتون (هیرودین) و احتمالا بیش از یکصد نوع ماده ی BIoa ctive دیگر است به موضع تزریق می‌کند یعنی هم تصفیه و هم ترقیق خون.

شیخ الرئیس ابن سینا نیز باب مبسوطی پیرامون زالو دارد و می‌گوید:زالو از حجامت در بیرون آوردن خون تباه از عمق بدن بهتر است.

وی همچنین ادامه داد:

از حدود 650 گونه ی زالو تنها چند گونه خواص پزشکی داشته لذا خواهشمند است بدون مشورت با متخصص و خود سرانه دست به انجام زالو درمانی نزده همچنین زالو درمانی را فقط پیش دکتر متخصص انجام داده زیرا طی گزارش های دریافت شده زالو درمانی خودسرانه نتیجه ی کاملا عکسی داشته و در بعضی از موارد منجر بر مرگ اشخاص گردیده‌است.

دولت آبادی در مورد بیماریهایی که توسط زالو درمان می‌شود بیان کرد: 

 برخی سرطان های بدخیم نظیر ملانوما، اگزمای پوستی، سکته‌های مغزی و قلبی، فشار خون، سلولیت، کمر درد و درد های سیاتیکی، آرتروز زانو، مشکلات شنوایی، زخم معده، هماتوم، ضعف اعصاب و وسواس، واریس، جوش های صورت و مشکلات پوستی و درمان مشکلات جنسی از جمله بیماری هایی محسوب می‌شود که می‌تواند با زالو درمان شود. 

عباس آباده یکی دیگر از این جوانان خوش‌فکر در گفتگو با خبرنگار ما ادامه داد:

در حال حاضر در حال رایزنی جهت پرورش آرتیمیا (می‌گوی آب شور) هستیم که پایه اصلی خوراک میگوهای خوراکی و ماهیان پرورشی را تشکیل می‌دهد و گونه‌هایی از آن‌ها در دریاچه بختگان موجود بوه‌اند که متاسفانه بدلیل خشکی دریاچه در حال انقراض می‌باشد، خصوصیت این موجود محیط زیست بسیار شور مانند دریاچه ارومیه و بختگان و نمونه‌هایی از آن‌ها هم در محیط دریای خزر زیست می‌کنند که بسیار کم توقع کم هزینه و با ارزش صادراتی هستند.

 وی ادامه داد:

البته مانند هر طرح جدید ی این کار مشکلات خاص خودش را دارد از جمله عدم پوشش بیمه ای طرح توسط شرکتهای بیمه گر، نبود مرکز و مرجع مشخصی جهت اخذ مجوز توسط متقاضیان بخصوص در زمینه تولیدات در مقیاس کم و مشاغل خانگی که بدلیل نداشتن این مجوز و پروانه فعالیت باعث شده آن‌ها نتوانند خود و نیروهای مشغول بکار در این واحدها را بیمه نمایند.

و همچنین در مورد تولید صنعتی این محصولات، نداشتن زمین و پروانه آب را دلیل اصلی در عدم توانایی اکثر متقاضیان بیان می‌کند؛ که هماهنگی و همکاری بین بخشی از ادارات و ارگانهای مختلفی از جمله جهاد کشاورزی و شبکه بهداشت و شبکه دامپزشکی قابل رفع شدن است.

 آباده در ادامه افزود:

 بدلیل کم هزینه بودن اینگونه طرحها متقاضیان بسیاری بخصوص در بین جوانان وجود دارد که گسترش و مدیریت این شاخه از فعالیتها نیاز به حمایت مالی سرمایه گذاران و مدیریت و قانونمند کردن این مشاغل توسط بخش دولتی را می طلبد.

مهندس علی قرایی مسئول امور دام جهاد کشاورزی نی‌ریزدراین زمینه اظهار داشت:

پرورش ماهیان گرم آبی از جمله کپور در استخرهای کشاورزی چند سالی است که در شهرستان نی‌ریز رواج یافته‌است، اما در نی‌ریز بجز دو مورد جهت پرورش آرتیمیا (می‌گوی آب شور) تقاضای خاصی تا کنون نداشته‌ایم.

 وی ادامه داد: 

در سطح استان فارس مرا کز پرورش زالوی طبی و همچنین گونه‌هایی از کرمها جهت تغذیه ماهیان پرورشی هم فعال می‌باشند. 

 مهندس راد مهر کارشناس معاونت شیلات و آبزیان اداره کل جهاد کشاورزی فارس در گفتگوی تلفنی با خبرنگار هفته نامه خبر مردم بیان کرد:

بحث تولیدات آبزیان و برخی گونه‌های حشرات بدلیل هزینه نسبتاً کم و همچنین برخی تبلیغات مؤسسات آموزشی و یا تولیدی در فضای مجازی رواج یافته اما نکته مهم در این موارد علاوه بر محدودیت شرعی پرورش و استفاده برخی گونه‌ها تحقیق در مورد بازار نهایی فروش محصول می‌باشد، در حال حاضر ما در سطح استان مراکز پرورش و تولید بسیاری داریم که بدلیل انحصاری بودن بازار صادرات و رکود بازار داخلی با مشکلاتی در زمینه فروش مواجه هستند.

 وی در زمینه نحوه اخذ مجوز اینگونه فعالیتها نیز بیان کرد:

 در مقیاس کوچک در قالب مشاغل خانگی می‌توانند فعالیت نمایند اما در مقیاس صنعتی و بخصوص در بحث صادرات نیاز به اخذ مجوز و پروانه بهره برداری از جهاد کشاورزی و تأیید استانداردهای بهداشتی توسط ارگانهای ذیربط می‌باشند. 

دکتر حمید رضا ممتازیان رئیس شبکه دامپزشکی در مورد اینگونه فعالیتهای جدید اظهار داشت:

نظارت این شبکه به دو گونه‌است: اول مواردی که مصرف خوراکی انسانی و یا استفاده‌های بهداشتی دارد که با همکاری شبکه بهداشت انجام می‌شود و در مورد دوم مصرف غیر مستقیم مانند خوراک دام و آبزیان است که بصورت مستقیم در ارتباط با این شبکه می‌باشد ودر هر دو مورد اگر هرگونه نقل و انتقالی بخواهد انجام شود با ید با نظارت و تأیید این اداره و هماهنگی با مبدأ و مقصد انجام پذیرد.

در پایان باید گفت:

 هرچند برخی از فعالیتها درابتدا با هزینه کم قابل اجرا می‌باشد ولی توسعه و ادامه اینگونه فعالیتها مستلزم داشتن شرایط محیطی و اقتصادی و از همه مهمتر مدیریتی است. برای مثال پرورش آرتیمیا که برخی نیز به آن اشاره داشتند بهترین گونه و محیط تکثیر داخل کشور در یاچه ارومیه می‌باشد که مورد استفاده اقتصادی داشته‌است ولی درمورد گونه‌های دیگر ازجمله گونه‌های بومی دریاچه بختگان تحقیق و کار عملی چندانی نشده‌است و در مورد مزارع پرورشی میگو هم در مواردی که دسترسی به آرتیمیای در یاچه ارومیه نمی‌باشد از خارج از کشور وارد می نمایند. 

و یا مثال دیگراینکه تا حدود سالهای 84 و 85 و قبل از خشک شدن دریاچه بختگان گروهی تحقیقاتی به سرپرستی یک خانم پرفسور که در جزیره قشم اقدام به تولید صدف سیاه ( صدف مروارید ساز ) می نمودند، بدلیل مشابهت و مساعد بودن برخی نقاط دریاچه بختگان با محیط رشد طبیعی صدف سیاه مروارید ساز اقدام به کشت آزمایشی در دریاچه بختگان می نمایند که با خشک شدن دریاچه این اقدامات هم ادامه پیدا ننموده‌است.

توصیه کارشناسان دراین زمینه این است که با در نظر گرفتن شرایط محیطی وعلمی متناسب با هر منطقه از شهرستان اقدام به تأسیس این مراکز تولیدی اقدام شود و این مشاغل کوچک و پراکنده در مقابل یک اتحادیه و یا شرکت تعاونی اقدام به فعالیت نمایند تا در مواقع بحران و کنترل بازار فروش بتوانند اقدامات مؤثری را به سر انجام برسانند.