با توجه به شروع سال تحصیلی و انجام برنامه های بهداشتی مدارس در مورد پیشگیری و کنترل بیماریها در دانش آموزان یکی از مواردی که حساسیت و نگرانی هایی را در بین والدین ایجاد نموده است، شیوع بیماری پدیکلوزیس (شپش سر) در بین دانش آموزان میباشد. جهت اطلاع از میزان اقدامات انجام شده در این زمینه با مسئولین مربوطه در اداره آموزش و پرورش و همچنین کارشناسان ذی ربط در شبکه بهداشت و درمان به گفتگو نشستیم.
آقای قاسم زارع معاون پرورشی و تربیت بدنی آموزش و پرورش که واحد سلامت و بهداشت و تغذیه مدارس از زیر مجموعه های این معاونت میباشد در گفتگو با خبرنگار ما در این زمینه گفت:
واحد بهداشت و سلامت مدارس برنامه های منظم سلامت و بهداشت را طبق روال هر ساله با شروع سال تحصیلی انجام میدهد که این برنامه ها بیش از 10 سرفصل را شامل میشود و یکی از این موارد کنترل و درمان بیماری شپش سر میباشد.
به دلیل ذهنیت ناقص و منفی جامعه و گاهی اطلاع رسانی ناقص، این بیماری باعث بروز حساسیت و نگرانی در بین والدین و جامعه شده است که گاهی برخی این بیماری را در رده بیماریهای خطرناک قرار میدهند که حتی به اشتباه فقط شامل افراد ضعیف و نقاط محروم.
در حالی که حقیقت این چنین نیست و این بیماری هم مانند همه بیماریها در صورت عدم رعایت مسائل بهداشتی شامل همه اقشار جامعه میشود و فقیر و غنی در این زمینه فرقی ندارد.
وی ادامه داد:
این بیماری با همکاری آموزش و پرورش و شبکه بهداشت درمان در سالهای قبل تحت کنترل در آمده بود ولی بدلیل شیوع این بیماری در برخی شهرستانهای مجاور و بعضاً انتقال از طریق مهاجرین و همشهریانی که به نقاط آلوده مسافرت نموده بودند در یکی دو سال گذشته در برخی نقاط شهر و بالطبع آن برخی مدارس دیده شد که در سال گذشته اقدامات کنترلی انجام شده و در سال جدید نیز جهت اقدام مؤثر از قبل از شروع سال تحصیلی با هماهنگی شبکه بهداشت برنامه منسجمی جهت رصد کنترل و درمان آن در سطح مدارس انجام گرفته که در چهار چوب برنامه های بهداشتی و سلامت دانش آموزان میباشد.
البته ضمن مراقبت و آگاهی رسانی به خانواده در زمینه شناخت و کنترل این بیماری باید گفت دلیل خاص و نگران کننده ای وجود ندارد،
سرکار خانم صغیر کارشناس بهداشت مدارس اداره آموزش و پرورش عملکرد مراقبین سلامت مدارس را شامل:
تشکیل شورای سلامت آموزشگاه، تهیه تقویم اجرایی سالانه، پایش و رصد دانش آموزان. کنترل واکسیناسیون و همچنین کنترل و مراقبت مستمر بهداشت فردی و دانش آموزان و جدا نمودن دانش آموزان بیمار به منظور پیگیری و رفع مشکلات بهداشتی آنان بیان نمود.
وی افزود:
در زمینه بیماری شپش سر مراقبین بهداشت مدارس ابتدا باشناخت مشکلات بهداشتی دانش آموزان اقدام و برای برطرف کردن آنها با همکاری سایر مربیان و مدیریت آموزشگاه دانش آموزان را به مراکز درمانی معرفی می نمایند، ایجاد ارتباط تنگاتنگ با مراکز بهداشتی درمانی درمورد کنترل و پیشگیری این بیماری توسط کارشناسان شبکه بهداشت با هماهنگی مدیریت آموزش و پرورش صورت گرفته است.
این اقدامات باعث شده که بیماری در سال جدید در کنترل قرار گیرد.
وی ادامه داد:
البته باید توجه داشت که مراقبین سلامت و با همان مربیان بهداشت ما در سطح مدارس 10 نفرمیباشند که تمامی مدارس ابتدایی دخترانه و پسرانه و متوسطه اول و دوم دختران را پوشش میدهند البته این حجم کار بعلاوه کمبود بودجه های جاری جهت تامین وسایل مورد نیاز فشار مضاعفی را به این همکاران وارد می نماید.
این کارشناس بهداشت مدارس ادامه داد:
در مدارس راهنمایی پسران و همچنین مدارس بخش های تابعه وظایف مراقبین بهداشت را رابطین مراکز درمانی وخانه های بهداشت با همکاری مدیر و اولیاء مدارس انجام میدهند.
برخی از مراقبین سلامت در مورد بهداشت و سلامت دانش آموزان در گفتگو با خبرنگار ما اینچنین بیان نمودند:
خانم بنایی از مراقبین سلامت مدارس گفت:
گاهی کوچک نمایی و یا بزرگ نمایی برخی از مشکلات ما را از هدف اصلی که سلامت نسل آینده جامعه است غافل می نماید. شپش سر یک بیماری قابل کنترل و درمان است که بصورت مشخص دیده شده و تحت مراقبت قرار گرفته.
در اینجا باید گفت بدلیل اینکه والدین و گاهی خود سیستم آموزشی به مسائل فرهنگی و آموزشی اهمیت بیشتری قائل میشوند، از برخی از نکات ریز و مهم غافل شده اند از جمله کوتاهی قد و چاقی کودکان از حدود یک دهه قبل به این طرف کمتر مورد توجه قرار گرفته است که می تواند عوارض بسیاری را در نسل آینده به جای بگذارد و همچنین ارائه تغذیه تنقلات در بوفه های مدارس علی رغم وجود دستور العمل های بهداشتی مدارس باعث بروز مشکل خرابی دندان در اکثر دانش آموزان شده است.
خانم اسلام زاده یکی دیگر از مراقبین سلامت مدارس اظهار داشت:
در مورد شپش سر، خانواده ها ضمن آگاهی یافتن و آرامش باید هشدارها را جدی گرفته و اقدامات پیشگیرانه را انجام دهند.
بخصوص اینکه این حشره در جایی که جمعیت متراکم وجود دارد از طریق تماس مستقیم از شخصی به شخص دیگر انتقال می یابد و بیشترین درصدآلودگی دربین کودکان دبستانی بخصوص دختران میباشد.
بنابراین آگاهی از علائم و نشانه های ابتلا به این بیماری در بین والدین و همچنین خوابگاههای دانش آموزی و دانش جویی ونیز مدارس، می تواند کنترل این حشره را به دنبال داشته باشد.
خانم جلالی کارشناس واحد بهداشت مدارس و جوانان شبکه بهداشت در مورد کنترل بیماری شپش در مدارس گفت:
این بیماری، موضوع جدید و ترسناکی نیست هر چند وجود یک بیماری باید حساسیت ما را جهت پیشگیری، کنترل و نهایتاً درمان بدنبال داشته باشد اما در گذشته این بیماری در 30 درصد مدارس روستایی و 20 درصد مدارس شهر وجود داشته که با اقدامات مشترک شبکه بهداشت و آموزش و پرورش ریشه کن شد.
وی در ادامه گفت:
اما در سالهای اخیر در کل کشور و استان فارس و شهرستان نیریز بدلیل برخی شرایط خاص شیوع مجدد پیدا نموده و مواردی از ابتلا به آن در نیریز نیز گزارش شده که از سال گذشته مراکز شیوع آن کنترل گردید و در سال جدید با شروع سال تحصیلی و پایش بدو ورود دانش آموزان بیماری مهار شده و با کنترلهای مستمر و ماهانه مدارس توسط هر سه مرکز بهداشت ولی عصر(ع)، شهید دکتر فقیهی و کوی سجاد پوشش کاملی جهت شناسایی و درمان بیماری ایجاد شده است.
علی آراء کارشناس بیماریهای واگیر شبکه بهداشت شهرستان نیریز اظهار داشت:
سیاست کلی این واحد آگاهی رسانی به جامعه در زمینه شناخت بیماریها و پیشگیری از ابتلاء به بیماریها میباشد و سپس معرفی بیماران به مراکز درمانی جهت درمان.
بخصوص در برخی از بیماریها که به دلیل ذهنیت جامعه حساسیتهایی به نام بیماری وجود دارد مانند شپش سر که حساسیت این واحد اقدام محرمانه جهت درمان بیماران میباشد.
وی همچنین در زمینه بیماری شپش سر ادامه داد:
در مورد شپش سر اگر شخص آلوده و بخصوص کودکان در همان مراحل اولیه ابتلا کشف شود، درمان در مراحل اولیه سریع تر و راحت تر صورت می گیرد و باعث میشود که از انتقال به افراد دیگر جلوگیری بعمل آید و قبل از اینکه بیمار به ناقل این بیماری به دیگران تبدیل شود درمان گردد.
وی درادامه گفت:
شخص مبتلا باید در اولین فرصت به مراکز بهداشتی و درمانی که مدارس تحت پوشش آنها میباشد مراجعه نموده تا اقدامات درمانی و مشاوره ای برای وی و همچنین والدین دانش آموزان توسط کارشناس دوره دیده انجام گردد.
وی افزود:
بدلیل سرعت تکثیر و انتشار بالای شپش که هر 5 عدد از آن ظرف کمتر از دو ماه به 1500 عدد شپش بالغ تبدیل میشود. شناخت و آگاهی از سیر زندگی و مراحل درمان ان لازم میباشد.
وی ادامه داد:
شپش آلوده کننده انسان سه نوع میباشند، شپش سر، شپش تن و شپش زهار که فقط شپش سر در آموزش پرورش مورد درمان قرار می گیرد و دونوع دیگر در مراکز درمانی شبکه بهداشت و درمان مورد معینه و درمان قرار می گیرد.
وی همچنین ادامه داد:
شپش در مناطق سردسیر بیشتر از مناطق دیگر آلودگی ایجاد میکند و باید توجه داشت که در شپش انسانی فقط از انسان خون خواری میکند و برخلاف بسیاری از حشرات دیگر که فقط جنس ماده از انسان خون خواری دارد در شپش هر دو جنس نر و ماده از انسان خون خواری میکند.
آراء بیان کرد:
سیر زندگی شپش شامل سه مرحله است:
1- تخم: که به آن رشک می گویند، ممکن است متعدد و یا منفرد باشد و توسط ماده چسبنده به موها و لباسها بچسبند، رشک: کوچک، سفید و تخم مرغی شکل است که در یک انتها مسطح و گود و در انتهای دیگر نقطه ای میباشند؛ و هر شپش ماده بالغ در مدت زندگی یک ماهه خود 250 تا 300 عدد تخم می گذارد و تخمها در شرایط دمای مناسب در مدت 7 تا9 رووز باز یم شوند،
مرحله دوم: لارو یا نمف: میباشد که جهت شناسایی آن پس از باز شدن تخمها لاروها که شبیه شپش هستند آزاد میشوند و یا سه بار پوست اندازی به شپش بالغ تبدیل میشوند این مدت 10 تا15 روز طول می کشد.
و مرحله سوم و نهایی: شپش بالغ میباشد که پس از طی مراحل تخم، لار و به انگل بالغ تبدیل میشود مدت زمان لازم برای تبدیل تخمها به شپش بالغ 2 تا3 هفته میباشد، طول عمر شپش ها 30 تا50 روز و بسته به شرایط محیطی متفاوت میباشد.
وی علائم این بیماری را اینچنین بیان کرد:
به علت وجود ماده محرکه در بزاق شپش، ایجاد خارش کرده که نتیجه آن خارشهای جلدی در محل خونریزی نهایتاً منجر به عفونتهای ثانویه نظیر زرد زخم، چرکی شدن غدد لنفاوی نواحی گردن و پشت میشود، دانش آموزان و کودکانی که دچار این بیماری میشوند معمولاً دچار بیقراری، بیخوابی، عدم علاقه به تحصیل، حواس پرتی، افسردگی، بی اشتهایی، پرخاشگری و ... خواهد شد.
وی در مورد اقدامات کنترلی اظهار داشت:
عدم استفاده از وسایل شخصی دیگران نظیر شانه لباس و کلاهو...
جدا کردن رشک(تخم) با شانه دندانه ریز.
درمان با استفاده از شامپوی پرمترین.
درمان دستجمعی و همزمان افراد.
تعویض مرتب لباس(مخصوصا لباس زیر).
اطو کردن لباس (مخصوصا لباس زیر).
خشک کردن لباس در آفتاب.
استحمام مرتب و تمیز نگه داشتن موی سر و بدن.
وی همچنین در مورد درمان شپش سر بیان کرد:
اساس درمان در کلیه انواع شپش عبارت است از رعایت دقیق اصول بهداشت فردی، حمام کردن و تعویض منظم و صحیح البسه و درمان بیماری طبق دستور پزشک و راهنمایی کارشناس مربوطه.
این کارشناس بهداشت تشخیص به موقع و درمان مناسب را مهمترین عامل در کنترل این بیماری بیان می نماید.
وی در پایان گفت:
پیشگیری در گرو ارتقاء بهداشت همه اقشار جامعه میباشد و در جهت کنترل بیماریهای واگیر و بخصوص شپش سرکه حساسیت جامعه بخصوص والدین را بدنیال داشته، هماهنگی مرکز بهداشت شهرستان، مدیریت اموزش و پرورش و اداره بهزیستی به منظور آموزش و پیشگیری لازم میباشد؛ که در ابتدای سال تحصیلی 96-95 این کارگروه تشکیل و جلسات آموزشی با مراقبین سلامت، مدیران مدارس و مهد کودکهای تحت پوشش بهزیستی برگزار گردیده است.
و مقرر شده است هر دانش آموز در مدرسه حداقل ماهی یک بار توسط مربیان مورد بررسی قرار گیرد تا چنانچه آلودگی وجود داشته باشد در همان ابتدا مشخص شود و اقدامات درماین سریعتر انجام گیرد.
کارشناسان بهداشت و مراقبین سلامت تاکید میکنند که والدین به صورت روزانه سر فرزندان خود را بعد از بازگشت از مدرسه مورد بررسی قرار دهند و چنانچه مورد مشکوکی مشاهده کردند در اولین فرصت به مرکز بهداشت درمانی که تحت پوشش آن هستند جهت مشاوره و درمان مناسب مراجعه نمایند.