تبعیض در زمان پرداخت غرامت بیمه محصولات کشاورزی/ حتی از ایج هم عقب افتادیم!

درچندسال اخیر به‌خصوص سالهای زراعی 93 و 94 به‌دلیل تأخیر در پرداخت غرامتهای خسارات در بیمه محصولات کشاورزی شهرستان حاشیه ها ومشکلاتی جهت کشاورزان ایجاد شده است.

جهت پی گیری این موضوع به سراغ چند تن از کشاورزان و مسئولین رفتیم تا از نزدیک مطالب و مشکلات این موضوع را جویا شویم.در ابتدا به دیدار آقای حمید رضا علی نقی کارشناس ارشد بیمه محصولات کشاورزی بانک کشاورزی نی‌ریز رفته و ایشان توضیحاتی را در این مورد بیان کردند که در ادامه می‌خوانید: 

علی نقی:میزان مخاطرات اثر گذار بر فعالیتهای کشاورزی زمانی روشن تر می‌شوند که بدانیم کشور ما به عنوان دهمین کشور بلاخیز دنیا شناخته شده است به طوری که از بیش از 40 نوع بلیه طبیعی شناخته شده در جهان 31 نوع آن در ایران رخ می‌دهد و این در حالی است که بخش مهمی از تولید کنندگان به خصوص روستائیان توان مالی متوسط و محدودی داشته و دارایی خود رادرهر دوره بهره برداری طی فرآیند تولید به کار می‌گیرند و گاه حتی کمترین خسارت هم ممکن است آن ها را از هستی ساقط و یا شرایط زندگی را برای آن‌ها بسیار مشکل ساخته و خسارت دیدگان را برای سال آینده و گاه برای همیشه از چرخه تولید خارج نماید. 

علی نقی ادامه داد:

 حدود 20% از محصولات کشاورزی کشور در استان فارس تولید می‌شوند. 

سهم نی‌ریز از این میزان در محصول پسته حدود 70 درصد در انار 50 درصد و در بادام و انجیر10 درصد از سطح زیر کشت استان است. 

به‌دلیل خشکسالی در سالهای اخیر برخی محصولات مانند بادام که در سال های قبل حدود 1850 هکتار سطح زیر کشت داشته است در حال حاضر به 1000 هکتار کاهش پیدا نموده است. 

و این نشان از وضعیت بحرانی محصولات کشاورزی به‌خصوص باغی در سطح شهرستان دارد.

 وی افزود:

در خصوص وضعیت پرداخت غرامتها که در برخی از موارد نزدیک به یکسال بطول انجامی‌ده است، به‌خصوص غرامتهای سال 93 و 94 که به‌دلیل عدم تامین سهم دولت توسط سازمان برنامه بودجه متأسفانه خسارتها به موقع پرداخت نگردید که درصدی از این پرداختنی ها انجام شده و مابقی نیز در حال پی گیری است. 

چند نکته مورد توجه است که اول اینکه صندوق بیمه محصولات کشاورزی یک کار بین دستگاهی است که بهره برداران زیر مجموعه جهاد کشاورزی است که آموزش و ترویج را انجام می‌دهند و امور اجرایی مانند ثبت نام، برآورد خسارت، پاسخ گویی به مشتریان برعهده بانک کشاورزی و تامین بودجه و واریز غرامتها هم توسط سازمان برنامه بودجه و از طریق حسابهای واریز تجمیعی (مانند یارانه) انجام می‌شود. 

و این تصور برای مردم ایجاد شده است که در عدم پرداخت غرامتها بانک کشاورزی مقصر است. درحالی که اینگونه نیست. 

البته تا حدود سه سال قبل تاخیر در پرداخت غرامتها را بانک از منابع داخلی خود جبران می نمود و بعداً با دولت تسویه می کرد که به‌دلیل تخلفات مالی صورت گرفته، بانک مرکزی این روش پرداخت را برای بانک کشاورزی ممنوع اعلام نموده است. 

البته در سال زراعی 93 و94 علی رغم تاخیر در پرداختها ی خسارت باغات در سطح شهرستان حدود 120 میلیارد ریال غرامت پرداخت شده است که سهم بخش قطرویه 60 میلیارد ریال، آباده طشک 18 میلیون ریال و بخش پشتگوه نزدیک 40 میلیارد ریال بوده است همچنین 2 میلیارد ریال خسارت نیمچه گوشتی و بخش دام هم نزدیک به 2 میلیارد ریال غرامت پرداخت شده است. 

در سال های اخیر کاهش بودجه و تکرار عوامل محیطی خطر آفرین مانند خشکسالی سبب بالا رفتن تعرفه و حق بیمه کشاورز شده است. 

در خصوص زمان بیمه محصولات هر ساله از ابتدای آبان و با ابلاغ تعرفه ها و جداول حق بیمه، بیمه گری آغاز می‌شود و تا پایان سال زراعی بعد که 30 آبان می‌شود به پایان می رسد. 

نکته مهم اینکه با توجه به خسارتی که در سال 93 در فصل برداشت انار به‌دلیل سرما زدگی و ترکیدگی محصول اناراتفاق افتاد در سال زارعی 95 الی96 محصول انار را درمقابل سرمای پاییزی تا 15 درصد تحت پوشش بیمه قرار داده ایم. 

در خصوص بیمه انجیر هم دو نوع تعرفه داریم: بیمه عمومی، شامل سرما، طوفان، سیل و... و بیمه خصوصی گرمازدگی در فصل گرده افشانی و بارندگی در فصل برداشت را هم پوشش داده ایم. 

البته با توجه به ادامه روند خشکسالی و تغییر اقلیم که هر سال از 100% درصد محصول باغی گاهاً تا 100% درصد به محصولات خسارت وارد می‌شود. 

به همین دلیل صندوق بیمه شرایط پرداخت خسارت را سخت تر می نمایند که گاهی مبلغ غرامت پرداخت شده با مبلغ پرداخت شده بیمه برابر است و حتی کمتر. 

 این موضوع به‌دلیل برآورد خسارت بر اساسا هزینه های انجام شده توسط کشاورز است و نه محصول از بین رفته که این موضوع یکی از مسائل مهم و مورد توجه باغداران است که توسط قانون گذار و دستگاههای مربوطه در دست پی گیری است. 

البته هماهنگی هایی هم در مورد پرداخت مبالغ مانده خسارتهای سنوات گذشته و هم به موقع پرداخت شدن خسارتهای جدید با نماینده مجلس انجام شده است. 

نکته مهم این است که در سال 63 که صندوق بیمه محصولات شروع به کار نموده است فقط چغندر قند و پنبه تحت پوشش بوده است ولی در حال حاضر بیش از 165 محصول تحت پوشش است که پرداخت همه این خسارتها مستلزم این است که جهت رضایت مندی کشاورزان میزان پرداختها واقعی باشد و این مستلزم تامین مبالغ لازم از سازمان برنامه و بودجه است. 

علی نقی همچنین گفت:

یکی از مشکلات کشاورزان این است که علی رغم مدت زمان طولانی برای ثبت نام، کشاورزان بیمه محصولات را به روزهای پایانی اختصاص می‌دهد که گاهاً برای آن‌ها مشکل ساز می‌شود وهمچنین بعد از صدور بیمه نامه که بیش از یک هفته تا ده روز نخواهد بود جهت دریافت بیمه نامه مراجعه نمی نمایندو هنگام خسارت دیدن محصول هم به موقع این موضوع را به صندوق گزارش نمی نمایند.

وی ادامه داد: 

بیمه انار و پسته تا30 آذر ماه و انجیر و بادام تا 30 دی ماه می‌باشد. 

نکته قابل تامل این است که پرداخت خسارتها به‌صورت سیستمی و از مرکز می‌باشد و ربطی به منطقه ندارد مثال: خسارت انار ایج استهبان و نی‌ریز با هم ارسال شد ولی پرداخت غرامت های ایج زودتر از نی‌ریز انجام شده است در سال زراعی 94 و 95 سهم پرداخت شده فارس 20% و کرمان50% و برخی استانها ماننداردبیل فقط5% در سال 94 و مابقی در سال 95 اتفاق افتاده است. 

وی در مورد بیمه محصولات کشاورزی چند نکته را بیان نمود و گفت:

به‌دلیل اینترنتی شدن ثبت نام و ثبت خسارت و پرداخت غرامت خسارت از طریق سیستم اتوماسیون دولتی جهت تسریع در پرداخت غرامت مشتریان چند نکته لازم به ذکر است: 

اول اینکه در مهلت مقرر نسبت به ثبت نام اقدام نمایند و ثبت نام را به روزهای آخر موکول نکنند و پس از ثبت نام رسید بیمه نامه خود را دریافت نمایند 

نکته دوم اینکه: در زمان وقوع خسارت هر چه سریعتر نسبت به اعلام خسارت و ثبت در سیستم و اخذ رسید اقدام نمایند و به‌دلیل اینکه پرداخت ها به‌صورت متمرکز از مرکز انجام می‌شود مانند یارانه ها از صحیح بودن شماره حساب و کد ملی خود اطمینان حاصل نمایند؛ و به این نکته هم توجه داشته باشند که بانک کشاورزی وظیفه اجرایی بیمه را بعهده دارند و پرداختها منوط به تامین اعتبار دولتی است که براساس ثبت در سیستم می‌باشد و همانطور که گفته شد نظام مشخصی ندارد و در بعضی از پرونده ها علی غرم ثبت همزمان با فاصله و میزان پرداخت متقابل غرامت ها پرداخت شده است و ایرادی در عملکرد صندوق بیمه و بانک کشاورزی وارد نیست. 

به‌خصوص اینکه اکثرا کشاورزان خرد به‌دلیل کم اطلاع و ناآگاهی خسارت بیشتری را متحمل می‌شوند. 

نکته مهم اینکه اکثر کشاورزان معمولاً توجه ندارند که هر عامل خسارتی تحت پوشش بیمه نیست و نوع و میزان این پوشش در بیمه نامه قید شده است مثال یکی از عوامل مهم خسارت زا در انار شهرستان کرم گلوگاه انار است که مورد پوشش بیمه نیست ولی ترکیدگی انار در فصل پاییز، با تلاش همکاران تحت پوشش قرار گرفته است. 

این کارشناس بیمه ادامه داد:

البته به‌دلیل اینکه سطح زیر کشت باغات در نی‌ریز زیاد می‌باشد حجم فعالیت همکاران کارشناسان ما بسیار زیاد است.

جهت اطلاع تا چند سال گذشته سروستان، فسا، استهبان و نی‌ریز شامل این حوزه بود که فعلا فقط نی‌ریز و استهبان توسط بانک کشاورزی نی‌ریز کارشناسی می‌شود و این حجم نیروهای کارگزاری بیمه ما را در استان در فصل ثبت نام وهمینطور در زمان ارزیابی خسارت در گیر می نمایند و چیزی حدود 7500 نفر فقط باغدار را شامل می‌شود که با حدود 20 نفر کارشناس و کارشناس ارشد که در طول بیش از ده سال گذشته جذب و آموزش دیده اند این مهم را به انجام یم رسانند ولی خود این افراد تحت پوشش هیچ گونه بیمه ای نیستند و با قرار داد های 6 ماهه و یکساله در حال فعالیت اند. 

و از مسئولین تقاضا داریم که به وضعیت استخدام و امنیت شغلی این کارشناسان سرو سامان بدهند. 

آقای طاهری از مسئولین تعاونی انجیر کاران در این زمینه گفت: 

یکی از مشکلات انجیر کاران در مورد بیمه انجیر کاران یکی افزایش طول مدت زمان ثبت نام به‌دلیل عدم دسترسی برخی مالکان در زمان ثبت نام می‌باشد و همچنین پوشش بیمه های تکمیلی از جمله آتش سوزی و آفات نیز از نقاط ضعف این بیمه ها می‌باشد و خسارات عمده ای را به محصولات باغی منجمله باغات دیم شهرستان وارد می نماید. 

وی همچنین عدم بیمه مناسب خود انجیر کاران و همچنین عدم پاسخگویی برخی از شرکتهای بیمه گر جهت بیمه های عمر و بازنشستگی را از دلایل کم علاقه گی و کم اعتمادی برخی از مالکان به بیمه محصولات بیان نمود. 

آقای مهدوی انار کار منطقه آباده طشک در زمینه بیمه محصول انار خود گفت:

 به دلیل تاخیر در پرداخت غرامت خسارتهای سال گذشته در سال جاری زراعی انگیزه چندانی در بین باغداران جهت ثبت نام و واریز مبلغ بیمه وجود ندارد به خصوص اینکه در برخی موارد غرامت پرداخت شده در حد مبلغ واریز شده و گاها کمتر می‌باشد. 

آقای زارعی پسته کارمنطقه دهمورد نیز بیان کرد:

 در کل بیمه محصولات و پرداخت خسارت حتی با وجود کم وکاستی فعلی لازم است، امامهمتر از آن رفع معضل و مشکل اصلی منطقه یعنی خشک شدن دریاچه بختگان است که مسبب و مادر همه مشکلات ایجاد شده در پیرامون خود و البته کشاورزی و محیط زیست منطقه می‌باشد. 

علی ابراهیمی پرورش دهنده مرغ بومی منطقه ریزاب در خصوص عدم تمایل برخی بهره برداران گفت: 

هر چند بیمه محصولات کشاورزی لازم است اما عدم تناسب غرامت پرداختی با خسارت واقعی واریز شده به کشاورز، باعث کم توجهی و بی رغبتی آن‌ها نسبت به این موضوع شده است. از جمله اینکه دیگر ارگانهای ذیربط در مورد تهیه نیازها و خدماتی مانند تأمین آب شرب مناسب دام به‌خصوص در پرورش طیور روستایی به صورت سنتی وهمچنین خوراک دام و خدمات دامپزشکی خدماتی ارائه نمی‌کنند و یا کم رنگ و ناقص است و عملا گاهی باعث بروز خسارت جبران ناپذیر و بالایی به این تولید کنندگان شده و غرامت پوششی جبران این هزینه ها را نمی نماید.

ایوب اشرف تولید کننده پرورش دهنده شتر مرغ روستای کارگاه رودخورنیز آموزشهای ترویجی در زمینه بیمه محصولات کشاورزی را امری مهم دانسته و آنرا از اولویتهای تولید کنندگان کوچک و به‌خصوص جوان بیان می‌کند. 

حسن احسانی پرورش دهنده بلدرچین روستای وزیره گفت:

سعی در پیشگیری از وقوع حوادث به مراتب مهمتر از بیمه می‌باشد، وی اعتقاد دارد گاهی یک کار آفرین جوان همه هستی خود را در یک دوره تولید صرف می‌کند و اگر خدایی ناکرده مشکلی برای ایشان ایجاد شود از هستی ساقط شده و هیچ بیمه ای جبران خسارت وارد شده را نمی نماید. 

در پایان باید گفت:

 هر چند بیمۀ محصولات کشاورزی خدمتی چند وجهی و بین چند دستگاه دولتی و ارگان اداری است اما علی رغم موفقیت نسبی در ارکان اجرا، ارزیابی و حتی نظارت ثانویه اداری اما به‌دلیل عدم تامین اعتبار مورد نیاز از طرف سازمان برنامه و بودجه و عدم تناسب غرامت پرداختی مصوب با خسارت واقعی وارد شده به کشاورزان به دلیل اینکه صندوق بیمه بر اساس هزینه تولید غرامت پرداخت می‌کند نه خسارت به کل محصول، مورد انتقاد کشاورزان و دامداران می‌باشد.

 همینطور به نظر می رسد علی رغم مکانیزه بودن سیستم ثبت خسارت، اما پرداختها تابع نظم و انظباط خاصی نمی‌باشد همانطور که توسط کارشناسان مربوطه بیان شد گاهی زمان و پرداخت خسارت وارد هدر یک حوزه ناهمگون و حتی میزان و زمان پرداخت خسارت در یک استان با استان همجوار هم متفاوت است که نیازمند پیگیری مسئولین مربوطه به‌خصوص نماینده محترم مجلس می‌باشد.