مرگ خاموش، قاتلی نامرئی

درباره علائم و عوامل گاز گرفتگی هر قدر که اطلاع رسانی شود باز هم کم است و به همین منظور محمد حسین کچویی رئیس واحد اورژانس نی‌ریز  درباره علائم مسمومیت ناشی ازگاز مونواکسید کربن به گزارشگر ما گفت: 

سردرد، حالت گیجی، خواب آلودگی و منگی، تهوع، عدم تمرکز و آگاهی از شرایط محیطی از جمله علائم ابتدایی گاز گرفتگی با گاز بسیار خطرناک مونواکسید کربن است که چون فورا با ساختار خون افراد ترکیب می‌شود مغز، قلب، کلیه ها، کبد و سیستم مرکزی اعصاب را به شدت نابود و باعث مرگ می‌شود.

وی ادامه داد:

 متاسفانه آنقدر اثر منفی این گاز زیاد است که بعضا در فرصت‌های بسیار کوتاه آلودگی، باعث ایجاد نابینایی، ناشنوایی و بروز بیماریهای حاد کلیوی می‌شود. 

وی می افزاید: 

به طور طبیعی غلظت مونواکسید کربن در خون انسان 5 درصد است و اگر در محیط آلوده دیگری قرار گیرند و این غلظت به حدود 20 درصد برسد باعث بروز علائم مسمومیت شده و در صورت تداوم استقرار فرد در محیط آلوده منجر به مرگ می‌شود. 

محمد حسین کچویی اضافه نمودند: گاز مونواکسید کربن گازی سمی و بسیار خطرناک است؛ زیرا تمایل شدیدی به هموگلوبین خون دارد و به آن چسبیده و جدا نمی‌شود. در این شرایط اکسیژن نمی‌تواند به هموگلوبین برسد. فقط در حضور اکسیژن با غلظت بالا، هموگلوبین می‌تواند به مرور، مونواکسید کربن را از خود جدا کند.

وی در ادامه گفت: 

راه نجات بیمار در لحظات اولیه توسط مردم آوردن مصدوم به محیط باز و انجام عمل اکسیژن رسانی به ریه است و در صورت رسیدن به اورژانس سریعا باید به سی سی یو منتقل شود.

محمد حسین کچویی در ادامه می افزاید: چون این مسمومیت علائم ظاهری ندارد ممکن است برخلاف سایر خفگی ها که سر و صورت و لب ها و سرانگشتان مصدوم کبود می‌شود، نمی‌توان به درستی تشخیص داد. 

وی راه حل مناسب برای کاهش تلفات گاز گرفتگی را اطلاع رسانی بیشتر رسانه ها عنوان می‌کند و می افزاید: 

ابتدای فصل پائیز و زمستان همه افراد اعم از پزشکان، پرستاران، کارشناسان اورژانس و مردم  باید نسبت به این موضوع توجه داده شوند؛ زیرا بهترین راه مراقبت، آگاهی مردم از عوامل پدید آورنده این مصدومیت است تا از بروز فاجعه جلوگیری شود و در صورت وقوع هم راههای مقابله با آن بیشتر معرفی شود. 

وی به مردم هشدار دادند که: این سم آنقدر خطرناک است که قبل از اینکه متوجه وجود آن در محیط شوند، به خواب مرگ آور ابدی فرو می‌روند. 

وی افزود: 

بیشترین ماموریتهای امدادی واحد اورژانس  کشوردر فصول سرد سال، عمدتا به علت مسمومیت با گاز خطرناک وکشنده مونو اکسید کربن (co) می‌باشد.

ایشان در مورد علائم و نشانه های مسمومیت با co اظهار داشت:

علایم اولیه ناشی از تنفس گاز مونو اکسید کربن  تا حدی شبیه به آنفلوآنزا ست.

با این تفاوت مهم که در آن تب وجود ندارد. با مشاهده علایمی همچون سرگیجه، سردرد، ضعف، بی حالی و تهوع و استفراغ و نیز تنفس نامنظم و در صورت وجود شواهدی از انتشار گاز در محیط، بایستی به فکر مسمومیت حاد با مونوکسید کربن بود به ویژه وقتی بیشتر به این موضوع شک می‌کنیم که علایم با خروج از محیط بهبود می یابد و با برگشتن به آن دوباره باز می گردد. فرد دچار علائمی مانند علائمی می‌شودکه فرد مصرف کننده الکل دارد و منجر به سنکوپ شدن، ناتوانی درحرکت اندام می‌شود درصورتی که دراین حالت هنوز فرد هوشیار است اما نمی‌تواند خود را نجات دهد و درمرحله ترکیب بیش از 60 درصدی منوکسید کربن با گلبول قرمز خون، فرد بدون هشیاری دچار بی اختیاری  و بی حسی عضلات و درنهایت منجر به مرگ می‌شود.

ابراهیم  خیر اندیش مسئول واحد خدمات آتش نشانی و ایمنی نیز با بیان اینکه مردم باید در استفاده از وسایل گازسوز موارد ایمنی را رعایت کنند، گفت: 

کمتر از نصف آمار مرگ خاموش کل کشور که در سایت سازمان پزشکی قانونی درج شده مربوط به مشترکین گاز طبیعی است.

وی با بیان اینکه بالای 90 درصد حوادث در ساختمان اتفاق می افتد، گفت: پنج حلقه در این زمینه شناسایی کرده ایم که اگر هر کدام کار خودشان را درست انجام ندهند، منجر به حادثه می‌شود. حلقه اول وسیله حرارتی است که می‌تواند نفت سوز یا گازسوز باشد. این وسیله باید استاندارد باشد که متولی آن هم سازمان استاندارد و تولید کنندگان و وزارت صنایع است. حلقه بعدی ساختمان است. ایمن ترین وسیله حرارتی اگر در ساختمان نا ایمن نصب شود، فایده ای ندارد. بیشترین موضوع و گلوگاه در بحث ساختمان است. وقتی ساختمان در مرحله طراحی و اجرا اشکال اساسی دارد مهندس ناظر هم در مرحله نظارت نمی‌تواند معجزه کند. ساختمان های ما باید مهندس ناظر تاسیسات و گاز داشته باشند نه مهندسی که حوزه آن ساختمان باشد.

خیراندیش  از نصاب ها به عنوان حلقه سوم ذکر کرد و گفت: 

اگر این وسیله با همکاری یک نصاب غیرمجاز و آموزش ندیده راه اندازی شود، خطرهای زیادی ایجاد خواهد کرد.

وی افزود: 

حلقه چهارم کیفیت سوخت است که هم بحث ناخالصی ها و هم موضوع نوسان فشار مطرح است. اگر فشار گاز دچار تغییرات زیاد شود، ترکیب هوا و گاز دچار اشکال می‌شود.

مسئول واحد خدمات آتش نشانی و ایمنی با اشاره به حلقه پنجم افزود: 

حلقه آخر بهره بردار است که می‌خواهد ساختمان را تحویل بگیرد و سال های سال از آن استفاده کند. حتی اگر همه مراحل درست باشد ولی کسی که از آن بهره برداری می‌کند اطلاعات کافی نداشته باشد، نتیجه این می‌شود که هر سال به طور میانگین 800 نفر دچار گازگرفتگی می‌شوند.

وی خاطرنشان کرد: 

البته خوشبختانه با کارهایی که در سال گذشته صورت گرفته است، کمترینموارد مسمومیت را در شهرستان  داشته ایم؛ و آخرین مورد هم دو سال قبل و بدلیل استفاده آبگرمکن در حمام بوده است که متاسفانه منجر به فوت یک دانشجو گردید.

در این باره مهندس خصوصی رئیس اداره گاز نی‌ریز با بیان اینکه  بیش از 25000 مشترک گاز در سطح شهرستان نی‌ریز وجود دارد  که از این تعداد نزدیک به  5000 مشترک آن مشتر کین روستایی می‌باشند که اغلب در نقاط سردسیر شهرستان قرار دارند. هرساله با توجه به شروع فصل سرما، اداره گاز بر خود لازم میداند به منظور پیشگیری از بروز حوادث ناگوار بر اثر سهل انگاری و استفاده نا صحیح از وسایل گاز سوز، نسبت به یادآوری نکات مهم و حساس در استفاده گاز طبیعی اقدام نماید.

وی  ضمن هشدار به خانواده ها می‌گوید: سوخت های فسیلی اگرچه گرمابخش محیط زندگی هستند لیکن عدم رعایت اصول وموازین ایمنی در کاربرد صحیح از انها و همچنین بی احتیاطی خصوصا در روزهای اخیر که زمان نصب بخاری است باعث بروز تلفات جانی و نگران کننده ای می‌شود. 

وی می افزاید: 

متاسفانه با توجه به سرمای هوا شهروندان راه های تهویه هوا مثل پنجره ها و دریچه های کولر و درها را نیز می بندند و در نتیجه عمل تهویه هوا بدرستی انجام نمی‌شود و در اثر سوختن ناقص و وجود گاز co در محیط برای افراد مسمومیت ایجاد می‌شود که اصطلاحا به آن «گاز گرفتگی» می‌گویند و در اثر این مسمومیت افراد در اندک مدتی جان خود را از دست می‌دهند. 

وی ادامه می‌دهد: 

بسیاری از مردم تصور می‌کنند که پدیده «گازگرفتگی» (مونواکسید کربن)تنها در اثر سوختن ناقص ذغال چوب CO ایجاد می‌شود و برای همین بسیاری به این گاز کشنده نام «گاز کرسی» و یا «گاز ذغال» داده اند در صورتی که همان طور که ذکر شده این گاز در اثر سوختن ناقص هر ماده سوختنی ممکن است ایجاد شود. 

وی هشدار داد: 

حوادث ناشی از سیستم پکیج منحصر به زمستان نیست و ما در فصل گرما و تابستان هم حوادثی را بر اثر استنشاق گاز co2 داریم که این حوادث بر اثر استفاده از پکیج در آپارتمانهاست.

وی در رابطه با آثار سوء پکیج‌ها در منازل گفت: 

در ساختمان سازی‌های نوین متاسفانه انبوه سازان برای سود بیشتر، به استفاده بیش از حد از پکیج‌ها روی آورده‌اند این در حالی است که سطح ایمنی در سیستم حرارت مرکزی بسیار بیشتر است ضمن این که آسیب‌هایی که استفاده از پکیج بر سلامت افراد در درازمدت دارد را در سیستم حرارت مرکزی نمی‌بینیم.

وی اظهار کرد: 

برای اینکه پکیج در ساختمانها نصب شود لوله کشی‌های زیادی انجام می‌شود و احتمال اینکه لوله نشتی یا خرابی داشته باشد زیاد است به همین دلیل ضریب خطر افزایش می یابد. ضمن اینکه دراستفاده از پکیج امکان پس زدن دود از دودکش به فضای محیط زندگی به دلیل وزش باد با سرعت زیاد بویژه در پکیج هایی با محفظه باز موجب به وجود آمدن پدیده مرگ خاموش و یا خفگی می‌شود.

به گفته رئیس اداره گاز نی‌ریز، ایجاد آلودگی صوتی در منزل از قبیل لرزش و نویز که به دلیل وجود تجهیزات دوار مثل پمپ و فن می‌باشد، نقص در شیر سیت گاز مشعل که باعث انفجار تجهیز یا به وجود آمدن پدیده مرگ خاموش می‌شود از دیگر معایب پکیج‌هاست و موجب شده سازمان آتش نشانی طی سالهای اخیر هر سال با حوادث زیادی در این زمینه روبرو شود.

مهندس خصوصی ادامه داد: 

متاسفانه افرادی که در آپارتمان زندگی می‌کنند بدون اطلاع از مصارف سوء پکیج و تولید گازco2  و مونوکسید کربن در اثر استفاده پکیج در منازل، برای گرمتر شدن منازل خود تمامی منافذ ورودی هوا به درون ساختمان را می‌بندند که با این کار راه ورود هوا به داخل منزل کاملا مسدود می‌شود.

وی تاکید کرد: 

توصیه ما این است در منازلی که از پکیج استفاده می‌شود حتما یک منفذ برای ورود هوای آزاد وجود داشته باشد.

وی گفت: 

در ساختمانهای زیر 60 متر نباید پکیج در داخل فضای بسته نصب شود چون در صورت نشتی باعث انفجار می‌شود و برای ساختمان‌های زیر 60 متر باید پکیج در محیط بالکن و یا در فضای خارج از اتاق نصب شود تا خطرات ناشی از این وسیله کمتر شود.

در این باره توصیه های اداره گاز به مردم برای حفاظت و پیشگیری از گاز گرفتگی به شرح ذیل است: 

ـ توصیه می‌شود حتما از وسایل گرمازای استاندارد استفاده شود و قبل از استفاده از این وسایل توسط افراد متخصص بازبینی و سرویس شود. 

ـ تحت هر شرایطی عمل تهویه هوا را تسهیل کنید به عنوان مثال دریچه های باز کولر عمل مناسبی جهت تهویه هواست. بازگذاشتن یک پنجره کوچک یا درب به نحو مطمئن که بسته نشود راه حل مناسبی جهت تهویه هواست 

ـ هرگز از بخاری های دستی برای گرم کردن هوای حمام استفاده نکنید چون محیط حمام ها کوچک است و اکسیژن محیط نیز در اثر بخار آب به CO تبدیل و به سطوح بالا رانده می‌شود و در نهایت بر اثر سوختن ناقص و ایجاد گاز مسمومیت قطعی خواهد بود. 

ـ در صورت استفاده از وسایل گرمازای دودکش دار حتما دودکش ها کاملا معاینه و بررسی شود. معمولا مسدود بودن دودکش های دیوار از عوامل مهم ایجاد مسمومیت و گازگرفتگی وبه خطر افتادن جان افراد محسوب می گردد. 

ـ دودکش های غیر ثابت (غیر دیواری ) حتما کنترل شود. این دودکش ها باید از مواد غیر قابل اشتعال و گالوانیزه (زنگ نزن ) باشند و از مقاومت فیزیکی مناسبی برخوردار باشند. 

ـ این نوع دودکش ها باید حتی الامکان کوتاه و مستقیم و باید در محل اتصالات کاملا محکم و غیر قابل نفوذ باشند. 

 ـ قدرت مکش دودکش ها هر چند وقت یک بار توسط سرویس کار و متخصص اهل فن بررسی شود. 

ـ برای جلوگیری از برگشت دود و گازهای مضره به داخل دودکش و در نهایت به داخل محیط که معمولا بر اثر گرفتگی و یا وزش باد به وجود می آید باید دودکش ها دارای هواکش مخصوص باشد و کلاهک آنها حداقل 60 سانتیمتر از بلندترین نقطه ساختمان بالاتر باشد. 

ـ دودکش ها بویژه در مورد شومینه ها هر سال بررسی و از دوده تمیز شود. 

ـ اتصالات دودکش ها و سر تا سر آن از هر گونه نقص و نشت گاز حفاظت شود. 

ـ استفاده مشترک از یک دودکش بسیار خطرناک است و دودکش های فلزی باید در مسیر خود با بست های مخصوص محکم شده باشد به نحوی که از جدا شدن اتصالات جلوگیری شود. 

ـ قطر دودکش، طراحی آن، مسیر عبور و ... باید باتوجه به ظرفیت حرارتی محاسبه و اجرا شود. 

ـ از وسایل پخت وپز برای گرمایش استفاده نشود. 

ـ از کپسول های سفری (پیک نیکی ) در فضای داخلی ساختمان استفاده نشود. 

ـ در فضای پارکینگ که بسته و فاقد تهویه است اتومبیل روشن گذاشته نشود. 

ـ نفوذ دود احتراق خودرو به فضای داخل محیط مسکونی، خطرناک بوده و باید مراقبت شود. 

ـ در تبدیل سوخت مایع به گاز شهری حتما از سرویس کار ماهر و مجاز بهره گیری شود. 

ـ هر وسیله گاز سوز باید دارای یک دودکش استاندارد مجزا و مجهز به کلاهک باشد. 

ـ در هنگام ساخت و ساز از ریختن مصالح به داخل دودکش و مسدود کردن آن مراقبت شده و مسیر دودکش همواره در سر تا سر آن عاری از هر گونه موانع باشد. 

ـ رنگ شعله آتش در وسایل گرمازا باید کاملا آبی باشد در غیر این صورت نقص در سیستم سوخت رسانی و یا فیتیله دستگاه وجود دارد و باید سریعا نقص را برطرف نمود. 

به هر حال برای جلوگیری و کاهش بروز چنین حوادث تلخی در جامعه علاوه بر فرهنگ سازی ضروری است گروههای تخصصی ویژه ای در دستگاه قضایی، انتظامی، کارشناسان مسکن و شهرسازی، شرکت های گاز، کارخانه های بخاری سازی و آبگرمکن سازمان نظام مهندسی و... نسبت به این حوادث در جامعه حساس باشند و با ایجاد استانداردهای خاص برای لوازم و تجهیزات گرما زا و نحوه خروج دود از محیط منزل و حمام و نظارت دقیق در هر بخش مانع از بروز نقص فنی و مرگ برای افراد جامعه شوند.