15مهرروز ملی روستا و عشایر

به منظور ارج نهادن به روستائیان وعشایر عزیز و فرهنگ روستائی و عشایری از سال 92روز15 مهر ماه به نام «روز ملی روستا و عشایر» تصویب و در تقویم ثبت شده است .

جمعیت روستایی کشور نزدیک به ۲۱ میلیون نفر بوده و یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر هم جزو جمعیت عشایر کشور هستند که در مقایسه با بسیاری از کشورها جمعیت قابل توجهی است.

با توجه به اینکه بر اساس تقسیمات کشوری جدید شهرستان نی ریز ، وسیعترین شهرستان استان فارس می باشد، که خود فارس هم یکی از وسیعترین استانهای کشور می باشد ، از اینرو بر خود لازم دیدیم به بهانه روز ملی روستا و عشایر نیم نگاهی هر چند مختصر به وضعیت آنها در شهرستان نی ریز داشته باشیم .

لازم به ذکر است ؛ بدلیل شروع سر شماری 95 وعدم حضور کارشناس مسئول دهیاریها ی فرمانداری نی ریز، آمار ارائه شده ذیل بر اساس سر شماری سال 90 ارائه شده است هر گونه مغایرتی در آمار با وضعیت فعلی بخصوص در زمینه جمعیت ، بهداشتی و عمرانی به این دلیل می باشد .

در تقسیمات کشوری نی ریز دارای چهار بخش : مر کزی ، پشتکوه، قطرویه و آباده طشک و 9 دهستان می باشد .

طبق آمار ارائه شده سایت شبکه روستایی ایران ،وبر اساس سر شماری نفوس و مسکن سال 90 شهرستان نی ریز دارای 623 روستا و آبادی است ، که از این تعداد 428 روستا دارای سکنه و 195 روستا و آبادی خالی از سکنه می باشد .

که این تعداد روستا 13299 خانوار با جمعیتی بالغ بر 48553 نفر را در خود جای داده است ،

از نظر موقعیت جغرافیایی:

285 روستا ی در دشت واقع شده اند ، 132 رو ستا در کوهستان ، دره و تپه و و 11 رو ستا جنگلی نیز داریم که همه در کوهستان و تپه واقع شده اند .

از نظر مراکز آموزشی :

این روستاها دارای 32 روستا مهد ، 82 دبستان ، 21 مدرسه راهنمایی پسرانه ، 16 مدرسه راهنمایی دخترانه ، 6 دبیرستان پسرانه که یکی از آنها شبانه روزی می باشد و 7 دبیرستان دخترانه و همچنین یک هنرستان دخترانه وظیفه آموزش کودکاان و نوجوانان را در روستاهای نی ریز به عهده دارند .

از نظر بهداشت ودر مان :

روستاهای بخشهای چهار گانه نی ریز، دارای 14 مر کز بهداشتی و درمانی ، 39 خانه بهداشت ، و 5 چایگاه بهداشت روستایی است .

با توجه به وضعیت جغرافیایی روستاهای نی ریز متوجه می شویم که عمده در آمد روستاییان نی ریز زراعت و دامداری بوده است که با توجه به خشک سالی در سالهای اخیر وبرداشت بی رویه و استفاده بیش از حد مجاز آبهای از زیر زمینی ، بشدت بر در آمد و معیشت مردم روستایی نی ریز اثر گذار بوده است .

وبه همین دلیل ،عمده مشکل در بین جوامع روستایی و عشاری نی ریز درآمد پایین و نبود اشتغال است،که از عوارض آن مهاجرتهای دائمی ، فصلی و روزانه روستا نشیان بوده است که خود مسبب بسیاری از مشکلات و ناهنجاریهای اجتماعی و فرهنگی و حتی امنیتی برای این روستاها شده است ، از جمله از هم گسسته شدن کانون خانواده های روستایی که زمانی نه چندان دور در اتحاد و یگانگی مثال زدنی بودند ، افزایش اعتیاد و طلاق و روی آوردن بسیاری از جوانان به مشاغل کاذب و واسطه گری و دلالی بجای تولید و خدمات و از همه تلخ تر گرایش استعدادهای بالفعل جوانان روستایی به تجارت مواد مخدر و قاچاق کالا است .

مرجع و ار گان خاص و متمر کزی جهت پاسخگویی به مشکلات عدیده و بسیار حاد روستا نشینان نی ریز که پی گیر امور روستا نشینان بصورت متمر کزو سازمان یافته باشد در سطح شهرستان موجود نیست، که خود جای تامل بسیار دارد .

البته این مطلب منکر خدمات واقدامات انجام شده توسط ادارات و ار گانهای ذیربط نمی باشد ، رفع مشکلات روستا ییان و بعضا عشایر ما نشان دهنده عملکرد (گاها خوب ) ولی جزیره ای و برخی دستگاهیهای خدمت رسان دولتی و نهادهای مرتبط حکایت دارد ولی پی گیری و رصد دائمی این مشکلات و معضلات که هر از چند گاهی تبدیل موضوع وچالشی جدی برای شهرستان می شود ، نیاز به وجود و عملکرد، یک تشکل و یا ستاد ( البته عملیاتی و عینی ، نه بر روی کاغذ و پشت میز نشین ) دارد و لزوم وجود چنین کار گروهی را جهت رصد ، بررسی و اطلاع رسانی مشکلات روستاییان و عشایررا قبل از بحرانی شدن به ما گوشزد می کند می دهد .

نمونه عینی و عملی این موضوع وجود دفتر امور عشایر در شهرستان نی ریز می باشد که بعد از یک وقفه دو ساله چند ماهی است که به همت مدیریت محترم جهاد کشاورزی و مسدو ل محترم آن مهندس بیات افتتاح و باز گشایی و فعال شده است .

جهت آگاهی از چند و چون عملکرد این نمایندگی سازمان امور عشایر در نی ریز گفتگویی کوتاه با مهندس بیات داشته ایم که در ذیل به آن می پر دازیم .

آقای بیات وضعیت کلی فعالیت امور عشایر کشور چگونه است؟

سابقه فعالیت دفتر امور عشایر نی ریز تقریبا با فعالیت اداره کشاورزی نی ریز همزمان است ، هرچند بدلیل تغییر سیاستها و نگرشهای متفاوت به جامعه عشایری در گذر زمان ، چه قبل از انقلاب . چه بعد از انقلاب امور وضعیت خدمات رسانی به جامعه عشایری متاثر از این تغییرات گشته و افت و خیز های فراوانی را تجربه کرده است.

بر اساس اطلاعات سازمان امور عشایری کشور 104 ایل و 524 طایفه عشایری در سطح کشور داریم ، که از این تعداد 3 ایل و 32 طایفه سهم استان فارس می باشد که از این طوایف 8 طایفه جزء طوایف مستقل بوده و بقیه وابسته به ایلهای فارس : قشقایی ، خمسه، ایل لر( ممسنی و بویر احمد علیا )می باشند .

تنوع شرایط موجود در استان فارس موجب سازگاری و شکل گیری بزر گترین جامعه عشایری کشور در این استان شده است که در واقع قطب عشایر کشور محسوب می شود ، این جامعه با 27279 خانوار و جمعیت 147790نفر 5/3درصد از جمعیت استان و 5/12درصد از عشایر کل کشور را به خود اختصاص داده است.

که عشایر نی ریز ( البته عشایر به مفهوم کوچ کردن منظم و طبق برنامه ) شامل طایفه عرب از ایل خمسه و همچنین طایفه مستقل چهار راهی می باشند ، که طایفه چهار راهی در دهستان بختگان و عشایر خمسه بصورت پراکنده و بیشتر در بخش مرکزی ، آباده طشک ، قطرویه و به تعداد کمی هم در بخش پشتکوه ساکن هستند .

در حال حاضر طبق چارت سازمانی امور عشایر نی ریز در چه سطحی می باشد ؟

امور عشایر نی ریز در حال حاضر بر اساس ضرایب تعداد خانوارهای عشایری تحت پوشش در حد نمایندگی فعالیت دارد ،و خود بنده بعنوان تنها نیروی این واحد با نظر مساعد مدیریت محترم جهاد کشاورزی بعنوان مامور به خدمت از جهاد کشاورزی مسئولیت این نمایندگی را در شهرستان نی ریز به عهده دارم .

ماموریت و وظیفه امور عشایر و نوع خدماتی که ارائه می شود چگونه است ؟

این نمایندگی وظیفه پی گیری وانجام کل امور عشایرشامل : معیشتی ، بهداشت ، تحصیل ، صنایع دستی ، و نظارت بر کوچ آنها به عهده دارد . هر چند از نطر نیروی انسانی در مذیقه میباشد و یک نفر علاوه بر مسئول نمایندگی ، باید وظیفه واحدهای : عمران، بهسازی، امور تعاونی ها ، حسابداری ، امور طرح و بر نامه ، امور مطالعات ، امور فناوری و... را نیز انجام دهد

این ضریب عملکرد چگونه مشخص می شود ؟

هر 7 سال یکبار سازمان امور عشایر نسبت به سر شماری جامعه عشایری اقدام و بر اساس محل استقرار در زمان آمار گیری اقدام به صدور دفترچه عشایری بنام همان شهرستان محل اقامت می نماید، و با توجه به فصل آمار گیری دوره قبل آمار گیری عشایر در سال 90 در زمان آمار گیری اکثر عشایر ساکن نی ریز در حال کوچ و خارج از محدوده شهرستان نی ریز بوده اند که سبب شده از بیش از 1000 خانوار عشایری فعلا فقط 402 خانوار عشایری دفترچه عشایری بنام نی ریز دارند و بقیه در عشایرشهرستانهای محل کوچ خود و عمدتا در بوانات و سرو ستان و داراب تبت شده است .

وضعیت کلی اسقرار و قشلاق و ییلاق عشایر نی ریز چگونه است ؟

اول اینکه نی ریز در حال حاضر رتبه وسیعترین شهرستان استان فارس را دارد و اگر نقطه اسقرار طایفه چهار راهی در دهستان بختگان تا چاه عمیق عشایری در منطقه بنه کلاغی و رود خور مرز بین نی ریز و سیرجان را در نظر بگیرید بیش از 250 کیلومتر می باشد و این وسعت و پراکندگی جامعه عشایری نی ریز انرژی و توان بالایی را جهت بررسی و ضعیت و بخصوص مشکلات این قشر مولد ، کم توقع و پر کار جامعه از مسئولین مربوطه طلب می کند .

نکته مهم دوم : که از مواهب الهی و امتیازات این شهرستان می باشد ، خصوصیت میان بند ویا همان معتدل بودن وقشلاقی و ییلاقی بودن هم زمان نی ریز برای جامعه عشایری است ، یعنی در حالی که عشایر نی ریز در حال کوچ به منا طق ییلاقی هستند عشایر شهرستانهای همجوار مانند داراب و سیرجان در حال وارد شدن به نی ریز می باشند ، یعنی شهرستان نی ریز در هیچ فصلی از سال خالی از جوامع عشایری نمی باشد .

و اما در مورد محل اسقرار و پراکندگی عشایر نی ریز باید گفت :

عمده تمرکز عشایر کوچ کننده ما در دهستان بختگان ، دهستان حنا ، رستاق و هر گان در بخش مر کزی و منطقه چاه عمیق عشایری منطقه بنه کلاغی و رودخور ، در مرز نی ریز و سیرجان است .که در زمان کوچ به مناطق بوانات ، سر وستان و داراب کوچ می کنند .

البته در طی دو سالی که نمایندگی امور عشایر نی ریز بدلیل بلا تکلیفی و نداشتن مسئول و چارت سازمانی تعطیل بود امور عشایر فسا و همچنین داراب تاحدی به عشایر نی ریز خدماتی را ارائه می کردند .

بعنوان مسئول امور عشایر نی ریز ، مشکلات عمده این قشر را در نی ریز چگونه دیده ودر جهت رفع آنها چه گامهایی بر داشته اید ؟

دریک نگاه کلی همه مسائل، معظلات و مشکلاتی که در جوامع شهری وجود دارد در جوامع عشایری هم داریم ، از جمله تامین بهداشت، سوخت ، آموزش و پرورش ، آبرسانی ، و حتی تامین امنیت و...

اولویت اول ما با توجه به خشکسالیهای اخیر و خشک شدن بسیاری از چشمه ها و قنوات در مسیر تردد و اسقرار عشایر تامین آب عشایر حتی زمانی که در حال کوچ هستند یکی از مشکلات عمده ماست که با رایرنی هایی که با امور عشایر استان داشته ایم قرار شده است که یک دستگاه تانکر آبر سانی جهت آب شرب به نمایندگی نی ریز تعلق بگیرد ولی تامین راننده پایه یک و حقوق وی بعهده خود نی ریز است .

و همچنین با فعال نمودن تعاونی شهدای عشایر به همت مدیر عامل آن آقای علی خانی که 30 نفر از خانوادههای عشایر عضو این تعاونی هستند ، سعی در تامین مایحتاج و نیازهای اساسی خانوارهای عشایری بصورت متمر کز شده است .

درمرحله بعد تامین سوخت و بخصوص کپسول گاز جهت عشایر بوده که امور عشایر ضمن آموزشهای ترویجی جهت کاستن از معضل بوته کنی و قطع درختان جنگلی اقدام به تامین سوخت فسیلی جایگزین نموده است ، البته تلاشهایی هم در سطح استان جهت استفاده از انرژی خورشیدی بصورت ثابت و سیار بخصوص در ضمینه مصارف بهداشتی و حمام در حال اجرا است که امید واریم عشایر و روستادیان ما هم به این تکنولوژی و انرژی های نو گرایش و علاقه پیدا نمایند .

البته در این بین سر کار خانم هاشم نیا بخشدار مر کزی ضمن بررسی مشکلات عشایر این بخش شخصا به اداره کل امور عشایر فارس مراجعه نموده و مشکلات و خواسته های عشایر را به مدیر کل منعکس نموده اند .

و مورد دیگر در خواست ما از دکتر مسعودی نماینده محترم نی ریز و استهبان در مجلس شورای اسلامی جهت پیگیری مشکلات جامعه عشایری با توجه به عضویت ایشان در فراکسیون امور عشایر مجلس بوده است که ایشان هم با حضور در این نمایندگی نسبت به احصاء و برر سی مشکلات اقدام نموده و قول مساعد را جهت پی گیری این موضوع داده اند .

و در پایان با توجه به بین بخشی بودن خدمت رسانی به جامعه عشایری بنده شخصا از کمک و مساعدت همه ار گانها و نهادها اسقبال نموده و پذیرا ی آنها خواهیم بود .

هرچند هدف این گزارش بررسی وضعیت جامعه عشایری و روستایی شهرستان نی ریز بود .

کارشناسان و صاحب نظران اعتقاد دارند شهری شدن عشایر بزرگترین ضربه به اقتصاد ملی بوده و هست .

باید توجه داشت :

هر خانوار عشایری یک بنگاه اقتصادی کوچک است .

هر چادر عشایری سه کار کرد مهم دارد :

اول اینکه یک کار گاه تولیدی است .

و علاوه بر آن یک خاستگاه فر هنگی و هنری می باشد .

همچنین کار کرد یک پایگاه حفاظتی و امنیتی را نیز دارد .

اگر بخواهیم ارزش امنیتی عشایر برای کشور را بر آمرد کنیم ، دولت می بایست در هر 8 هزارو پانصد نقطه ای که محل اسقرار عشایر است ، پاسگاه بزند ، اما وجود عشایر در این نقاط خود ضامن امنیت منطقه بوده و هر کجا که عشایر حضور دارند امنیت فوق العاده بالا است .

از نظر اجتماعی و اقصادی 59 در صد از قلمرو کشور در حوزه قلمرو عشایر قرار دارد و در حالی که 8/1 در صد جمعیت کل کشور را عشایر تشکیل می دهند ، تولید 25 در صد گوشت قرمز و 35 در صد از صنایع دستی و 28 در صد دام کشور متعلق به عشایر است .

از لحاظ فرهنگی آداب و رسوم زندگی عشایر یکی از جاذبه ها و ظرفیتهای مهم صنعت گردشگری ایران است .

بر همین اساس آینده عشایر و رو ستاییان باید بیش از چیش مورد توجه و مطالعه قرار گیرد چونکه کشاورزان و دامداران قشر مولد، کم توقع و پر کار جامعه هستند .

شناسایی تاریخ روستا، ارتباط با بزرگان و تحصیل کرده‌ها، شناسایی سرمایه‌های فیزیکی و انسانی روستاها و همچنین شناسایی منابع تولید ثروت در روستاها می‌تواند شاخص زندگی در روستاها را بهبود یابد و این با کمک مردم و مسئولین میسر خواهد بود.

...

در موضوع اقتصاد مقاومتی که دغدغه و تأکید مقام معظم رهبری است روستاها نمونه بارزی از خاستگاه اقدام و عمل برای این موضوع هستند، زیرا با کمترین توقع و بیشتریت تلاش و کوشش موضوع اقتصاد مقاومتی را در مرحله اقدام و عمل دنبال می کنند.

اقتصاد مقاومتی به عنوان یکی از شاخص‌های اصلی عملکرد روستایی و عشایری می‌ تواند در بین آنان الگو سازی شده و به سایر جوامع نیز انتقال یابد.

با اشاره به صداقت و فطرت پاک جوامع عشایری و روستایی در اجرای برنامه‌های فرهنکی و هنری و گردشگری باید گفت: دغدغه دولت و سازمان عشایرباید استفاده از ظرفیت این قشر باشد و سایر دستگاه‌ها نیز با ید تلاش داشته باشند ظرفیتهای خالص و ارزشمند بالقوه جوامع روستایی و عشایری را به اقدامات بالفعل تبدیل نمایند .(انشا الله)