طبق ماده 27 و 28 قانون توزیع عادلانه آب، فروش آب چاه‌های عمیق و نیمه عمیق خلاف قانون است/با متخلفین در فروش آب به شدت برخورد می‌کنیم

آبهای زیرزمینی به عنوان یكی از اصلی ترین و مهم ترین منابع آبی در سطح كشور تامین كننده عمده آب شرب، كشاورزی، صنعت و غیره بوده و نقش مهمی در شكوفایی اقتصاد كشور داشته و دارد قبل از صنعتی شدن جوامع استحصال آبهای زیرزمینی از طریق حفر چاه‌های اكثراً كم عمق و نیز احداث قنوات صورت می گرفت )وجود رشته قناتهای متعدد در سطح كشور نشانگر این امر می باشد(صنعتی شدن جوامع از طریق رشد و توسعه روزافزون جمعیت، شهرها، روستاها و ... نیاز به محصولات كشاورزی و توسعه اراضی كشاورزی، ازدیاد استفاده از منابع تحت الارضی را موجب شده است، دیگر چاه‌های كم عمق جوابگوی نیاز آبی نباشند بلكه با استفاده از تكنولوژی پیشرفته چاه‌های عمیقی حفر می گردند واز طرفی برای احداث قنات یا حداقل حفظ قنوات موجود، هزینه تعمیر و مرمت و نگهداری، از سوی كشاورزان تمایلی نشان داده نمی‌شود.

مرگ تدریجی چشمه‌ها و قنات‌ها در نی‌ریز

خشکسالی های متوالی که از آن به عنوان سونامی خشکسالی در نی‌ریز نام برده می‌شود هم اکنون زمینه مرگ چشمه‌ها، رودخانه ها و قنات‌ها را در سرزمین حاصل خیز نی‌ریز فراهم نموده.

نی‌ریز که روزگاری نه چندان دور به عنوان نگین سبز فارس و برخوردار از بهترین منابع و دشت های آبی منطقه بود و طبیعتی سبز و روستاهای آباد آن را احاطه کرده بود بویژه زمانی که آب آشامیدنی و کشاورزی روستائیان بدون کمترین مشکل و با بهترین کیفیت از چشمه‌ها و قنات‌ها تامین می شد، هم اکنون بشدت دچار کم آبی شده است.

هم اکنون افت منابع آب های زیرزمینی و خشکیدن رودخانه ها، چشمه‌ها، چاه‌ها و قنات‌ها امید کشاورزان و دامداران را برای امرار معاش در روستاها از بین برده است.

بحرانی که اگر چاره نشود، مهاجرت روستاییان به شهرها، بیکاری کشاورزان، باغداران و دامداران را به همراه خواهد داشت و دیری نخواهد پایید که شهروندان نی‌ریزی علاوه بر دست و پنجه نرم کردن با کم آبی باید شاهد پدید آمدن مسائل جدیدی در حوزه اجتماعی- فرهنگی و گسترش ناهنجاری ها و فقر مضاعف باشند.

بی آبی و خشکسالی بحرانی است که در دهه اخیر بخوبی چهره واقعی خود را در ایران زمین نشان داده و به رغم تلاش متولیان این حوزه زنگ خطر بی آبی در کشور به صدا درآمده است و این وضعیت روز به روز حادتر می‌شود.

بحران آب بر اثر خشکسالی ها، کمبود بارش برف و باران، از بین رفتن جنگل ها و مراتع، بارش باران های بی نظم، وقوع سیل، اعمال برخی سیاست های نادرست و بی توجهی مسوولان در گذشته از بهره برداری منابع آبی ایجاد شده، لذا پدیده کم آبی از دیرباز با اکثر شهرهای کشور به خصوص خطه نی‌ریز همراه بوده است.

شهرستان نی‌ریز با گستره 10540 کیلومتر مربع 5/8 درصد کل وسعت استان را به خود اختصاص داده است و در واقع نی‌ریز ششمین شهرستان استان فارس از نظر مساحت می باشدکه در اقلیم خشک نیمه خشک قرار دارد و بطور میانگین سالانه 190 میلیمتر باران (متاسفانه از سال 85 تا 95 این میزان به 180 میلیمتررسیده است) در این خطه می بارد.

سه هزار و 661 حلقه چاه پروانه دار و بدون پروانه گلوی دشت های نی‌ریز را می فشارد

رئیس اداره منابع آب نی‌ریز در خصوص ساختار مصرف آب نی‌ریز می‌گوید: بیش از 90 درصد مصرف آب در نی‌ریز مربوط به بخش کشاورزی، 6 درصد شرب و 2 درصد صنعت است که حجم مصرف در بخش آب زیر زمینی 85 درصد و حجم مصرف در بخش آب سطحی 15 درصد است.

مهندس فریدون حیدری تعداد چاه‌های کشاورزی، صنعتی و شرب دشتهای نی‌ریز را سه هزار و 661 حلقه عنوان کرد و افزود: 6 دشت نی‌ریز، قطاربنه، تنگ حنا و پیچکان، اباده طشک و جهان آباد، قطرویه، کویر قطرویه، دهچاه و غوری، چاهک و شهریاری در شهرستان نی‌ریز وجود دارد که چند سالی است این دشتها ممنوعه اعلام شده است.

این مسئول دلایل بروز بحران منابع آب زیر زمینی در نی‌ریز را توسعه بدون توجه به قابلیت ها، بی ارزش نمودن آب، ایجاد فرصت برای مجاز شدن تخلف و عملکرد جزیره ای عنوان کرد.

وی چالش های بخش آب را به دو علت عدم تمایل کشاورزان به اصلاح الگوی کشت و کم رنگ بودن آینده بحران آب برای کشاورزان و ضعف اراده ملی آنان برای همکاری با دولت عنوان کرد و گفت: تجربه ناکافی در کار هماهنگ و تعاونی بین کشاورزان و ضعف تشکل های کشاورزی، کم رنگ بودن فعالیت های کشت و صنعت در سطح کشور، اتکاء و اعتماد به تجربه های قدما و عدم قبول ریسک تغییر وضعیت نامطلوب، ضعف دانش کشاورزی و منابع آب در عمده کشاورزان، عدم اعتماد به نظام حمایتی و انگیزشی دولتی را از دیگر علت ها عنوان کرد.

فروش آب چاه خلاف قانون است

مدیر امور منابع آّب شهرستان نی‌ریز با صراحت کامل می‌گوید: طبق ماده 27 و 28 قانون توزیع عادلانه آب ، فروش آب چاه‌های عمیق و نیمه عمیق خلاق قانون است.

فریدون حیدری اظهار داشت: آب فروشی چاه‌های عمیق و نیمه عمیق ممنوع و خلاف قانون است و هر چاه فقط مجاز به مشروب نمودن اراضی که برای آنها پروانه صادر شده، است می باشد.

مهندس حیدری معتقد است: یک چیزی که هست ودر نی‌ریز عرف شده، این است که از قبل از انقلاب و بیشتر اوایل انقلاب هر کسی که پروانه چاه می گرفته است همسایگان آن که زمین داشتند از همان ابتدای امر با آب چاه ایشان باغشان را آبیاری می نموده و این شیوه غلط در نی‌ریز رایج شده و حال اینکه باغهایی به قدمت 35 تا 40 سال عمر تامین آبی ندارند و اگر ما قانون را اجرا کنیم متاسفانه بایستی باغهایی با این قدمت خشک شوند و با جرات می‌توانم بگویم که تنها شهرستانی که با این رویکرد خرید و فروش آب مواجه است فقط نی‌ریز است.

مدیر منابع آب نی‌ریز که خود متولی امور آبهای زیر زمینی است می‌گوید: چندین بار در خصوص فروش غیر قانونی آب توسط برخی از تلمبه داران اقداماتی را انجام داده ایم که متاسفانه تبعات اجتماعی شدیدی از ناحیه سنگبری‌ها و باغداران مواجه شده است و لذا بدستور فرمانداری شهرستان و مسئولین زیر بط فروش آب از سر گرفته شده است.

وی در خصوص تهیه آب مورد نیاز سنگبری‌ها و واحدهای صنعتی نیز می‌گوید:

تاکنون چندین چاه جهت مصرف صنعتی حفر شده ولی به دلیل کم بودن و نامطلوب بودن سفره آب زیر زمینی در محدوده شهرک صنعتی سنگبری‌ها این چاه‌ها خشک و عملا هیچ گونه فعالیتی نداشته است و پیشنهاد ما به مسئولین سنگبری‌ها این است که جهت تهیه آب مورد نیاز صنعتی خود به این اداره مراجعه و ضمن خریداری یک حلقه چاه آب کشاورزی جهت تغییر کاربری به این اداره واگذار نمایند تا مشکل آب واحد های سنگبری مرتفع گردد.

مهندس حیدری افزود: تاکنون در خصوص فروش آب چاههای شهرستان توسط افرادی خاص در سطح شهر مکاتباتی با واحد حقوقی سازمان داشته ایم و دوستان ما در استان نیز معتقدند و تاکید آنها بر اجرای قانون است؛ و ما می مانیم و کشاورزان و باغدارانی که برای آنها تامین آب نشده است و امکان صدور مجوز هم برایشان مقدور نمی باشد.لذا افرادی در سطح شهر با قیمتهای گزاف اقدام به فروش آب به افرادی را می نمایند که ما تاکنون آن را نادیده گرفته‌ایم و چاه ای جز این نداریم و اگر به این مسئله ورود نماییم بایستی جلوگیری کنیم که باعث خشک شدن 80 درصد از باغات نی‌ریز خواهد شد.

وی با بیان اینکه حداکثر چاههای غیر مجاز فعال در نی‌ریز حدودا 110 حلقه چاه می باشد خاطر نشان کرد: خوشبختانه شهرستان نی‌ریز از معدود شهرستانهایی است که چاه‌های غیر مجاز در آن محدود می باشد و این قانون مدار بودن مردم شهرستان نی‌ریز را می رساند و با توجه به قدمت چاههای غیر مجاز پرونده این چاهها طبق قانون و مصوبه مجلس شورای اسلامی در سال 89 در حال تعیین تکلیف است. چرا که تمامی چاههای غیر مجاز در این اداره تشکیل پرونده و کارشناسی شده حال آنکه اداره منابع آب پیشنهادی برای صدور این گونه از چاهها را نمی‌دهد.

رئیس اداره منابع آب نی‌ریز معتقد است: با توجه به خشکسالیهای 10 الی 15 سال اخیر به جرات می‌توان گفت: در نی‌ریز چاه کشاورزی پروانه داری وجود ندارد که به اندازه پروانه اش آب را بتواند برداشت کند.

وی با بیان اینکه تمای چاههای کشاورزی که از این مجوز بهره برداری را اخذ می نمایند موظف به نصب کنتور هوشمند اب و برق می باشند خاطر نشان کرد: سایر چاههای سطح شهرستان به دلیل هزینه بالای 6 الی 7 میلیون تومانی نصب کنتور از این طرح استقبال نکرده اند و این اداره از این پس ارائه خدمات خود را در منوط به نصب کنتور هوشمند می‌داند.

مهندس حیدری با بیان اینکه نصب کنتور هوشمند در نی‌ریز نوشدارو بعد از مرگ سهراب است خاطر نشان کرد: با نصب کنتور هوشمند و عقد تفاهم نامه تا مقدار زیادی در کاهش و افت آب سفره های زیر زمینی و کاهش مصرف برق کمک خواهد شد.

نصب کنتور هوشمند توسط طبیعت در نی‌ریز براثر خشکسالی

مهندس حیدری تصریح کرد: در چند ساله اخیر درخواستهای بسیار زیادی در سطح شهرستان مبنی بر جابه جایی چاههای آب - کف شکنی و ... به این اداره ارسال شده است که با توجه به بحران آب در سطح دشتهای نی‌ریز و برداشت بی رویه آب از این چاهها و شوری آبهای زیر زمینی و حرکت به طرف سفره های اب شیرین مشکلات زیادی را برای بسیاری از روستاهای شهرستان در برداشته است.

وی خاطر نشان کرد: شوری زیاد از حد سفره های زیر زمینی در منطقه آباده طشک و دریاچه خشک بختگان توان درختان و باغات را گرفته و و بافت خاک را خراب و عملا اکثر باغات خشک شده‌اند.

بخش عمده بحران آب به بهره برداران برمی‌گردد و بایستی حساسیت زیادی نسبت به میزان برداشت آب داشته باشند.

سطح آب زیرزمینی دشت های نی‌ریز سالانه 80 الی 90 سانتیمتر کاهش می یابد

مهندس حیدری هشدار داد: چنانچه این روند ادامه یابد در آینده نزدیک نه تنها منابع آب در اختیار نداریم بلکه آبخوان های زیرزمینی نیز به صورت برگشت ناپذیر نابود شده‌اند.

وی افزود: تنها گذار از شرایط نامطلوب کنونی منابع آب، عزم همه اقشار جامعه است.

حیدری خواستار انتقال سیاست ها و برنامه‌های شرکت آب منطقه‌ای در زمینه طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب توسط نخبگان کشاورزی منطقه به سایر کشاورزان شد و هشدار داد: برداشت بیش از اندازه از منابع آب، فاجعه نابودی سفره های آب زیرزمینی را به دنبال دارد.

وی بر اصلاح الگوی کشت تاکید و اظهار کرد: تعیین شاخص های اقتصادی برای نیل به افزایش بهره وری از منابع (آب و خا ک) و درآمد حداکثر حفظ جایگاه محصولات اساسی (گندم، برنج، دانه های روغنی و...) در الگوی کشت برای حفظ امنیت غذایی، لحاظ اولویت کشت آن گروه از محصولات کشاورزی (پسته، زعفران و تولیدات گلخانه ای )که ازمزیت نسبی بالاتر و مطلوبیت اقتصادی بیشتری برخوردارند پس از محصولات اساسی و حفاظت از منابع پایه و محیط زیست به منظور پایداری در تولید محصولات کشاورزی باید مد نظر داشت.

خواهشی که دارم از عزیزان بهره بردار، خودشان به فکر خودشان باشید، این شما هستید که باید با ما همکاری کنید اگر می گوییم کنتور نصب شود و ابیاری نوین انجام شود امید آن را داریم تا تا از آبهای زیر زمینی سالیان بیشتری بتوانید استفاده کنید.

مهندس حیدری در خصوص نرخ فروش آب و نحوه نظارت بر میزان برداشت می‌گوید:

تاکنون با فرمانداری و جهاد کشاورزی جلساتی داشته ایم اما این حضور ما به منزله تایید بر فروش آب نیست بلکه نحوه نظارت بر عملکرد تلمبه داران است و در این خصوص نیز افراد ی که در فروش آب تخلف می نمایند با آنها برخورد خواهیم نمود چرا که معتقدیم قانون بایستی اجرا شود و ما نمی‌توانیم خلاف قانون عمل کنیم و نادیده گرفتن این امر فقط و فقط به خاطر مسائل اجتماعی و امنیتی در شهرستان است که ممکن است شهر را تهدید کند و اگر موردی نیز به ما گزارش شود جلو فروش آب را خواهیم گرفت و این قول را می‌دهیم که می‌توانیم این کار را انجام دهیم.

دشت تنگ حنا و ریزاب با افت یک متری سفره های آب زیر زمینی مواجه است

رئیس اداره منابع آب می‌گوید: در کل 7 محدوده مطالعاتی(دشتهای آبی) در شهرستان نی‌ریز وجود دارد که از این میزان دشتی که از هرگان به سمت شهر و تا بختگان ادامه دارد دشت بخش مرکزی نی‌ریز به حساب می آید که متاسفانه سالانه 7 الی 8 سانتی متر افت سفره های زیر زمینی به ما گزارش می‌شود این روند سالانه کاهش و هیچ جایگزینی ندارد چرا این روند ادامه یابد دیگر سفره آب زیر زمینی در شهر نی‌ریز نخواهیم داشت.

و بنده به عنوان متولی آب در شهرستان، تاکنون یک راهکاری که بتواند کمترین مسائل اجتماعی را داشته باشد حقیقت امر نتوانستم دست بیابم.

مهندس حیدری در پایان گفت: توصیه بنده به کشاورزان نی‌ریزی این است که چاههای کشاورزی خود را دومنظوره (کشاورزی و صنعتی ) نمایند.

خشک شدن چاهها و قنوات بیکاری 5 هزار نفر کشاورز نی‌ریزی

مدیر جهاد کشاورزی نی‌ریز می‌گوید: خشکسالیهای اخیر باعث شده 8 الی 10 درصد چاههای کشاورزی شهرستان خشک و مابقی چاهها دچار کاهش دبی و نامطلوب شدن کیفیت آب آنها به لحاظ تلخی و شوری شده است.

مهندس طهماسبی همچنین به خبرنگار ما گفت: شهرستان نی‌ریز به دلیل جای دادن 30 هزار هکتار باغ مثمر در خود سالانه به حدود سیصد میلیون متر مکعب آب نیاز دارد حال آنکه تاکنون 4500 هکتار از این باغات خشک و از چرخه تولید خارج شده‌اند.

مهندس طهماسبی مدیر جهاد کشاورزی همچنین در خصوص فروش و نرخ فروش آب می‌گوید: هیچ گونه نظارتی از هیچ نهاد و یا ارگانی در خصوص نرخ فروش آب در شهرستان وجود ندارد و ما نیز در مدیریت جهاد کشاورزی تاکنون به جمع بندی مناسبی با اتحادیه های باغداران که عمدتا صاحبان تلمبه ها و باغداران می باشند نرسیده ایم لذا مجوز میزان برداشت و نحوه نظارت بر چاهها از وظایف و اختیارات جهاد کشاورزی نی‌ریز نبوده و کلیه مراحل به اداره منابع آب بر می‌گردد.

محمدی یکی از همشهریان نی‌ریزی خواستار برخورد جدی اداره آب با برداشت های غیرمجاز از منابع بویژه چاه‌های غیرمجاز شد و افزود: جلوگیری از اضافه برداشت چاه‌های مجاز و همچنین ممانعت از مصرف آب چاه‌های کشاورزی در مصارفی به جز کشاورزی از دیگر خواسته ها است.

رحمانی راننده تریلر معدن قمصری نیز می‌گوید با زحمت زیاد و در صفهای طولانی در بعضی از روزها آب مورد نیاز معدن را با قیمتهای متفاوت در سال تهیه می‌کنیم حال انکه اگر مسئولین بتوانند آب صنعت را در شهرستان تهیه کنند مشکل آب کشاورزی تا حدودی مرتفع می‌شود.

محمدی انجیر کار نیز می‌گوید: در ختان انجیر خود را که مدتهای زیادی است با مشقت سرپا نموده ام و اگر آب به انها نرسد خشک می‌شود و مجبورم تانکر آب را در سطح شهر به قیمتها متفاوت از 80 الی 150 هزار تومان خریداری کنم که لازم است مسئولین توجه ویژه ای بر قیمتهای فروش آب داشته باشند.

علی محمدی از همشهریان نی‌ریزی بر این باور است روند ضعیف توسعه سامانه های آبیاری نوین (بارانی - قطره ا ی) و حمایت از تشکل های بهره برداری در بخش آب سطحی و زیرزمینی، خشکسالی های پی در پی چند سال اخیر موجب شده چنانچه این روند ادامه یابد در آینده نزدیک نه تنها منابع آب در اختیار نداریم بلکه آبخوان های زیرزمینی نیز به صورت برگشت ناپذیر نابود شده‌اند.

نحوه مصرف آب مطابق آداب دینی نیست

حجت‌الاسلام صدیق پیشنماز مسجد جامع کبیر در گفتگو با ما می‌گوید: در درست مصرف کردن با آداب دینی فاصله داریم گفت: با وجود اینکه در آموزه های دینی و قرآن کریم بسیار به درست مصرف کردن، دوری از ریخت و پاش و اسراف نکردن تاکید شده است اما متاسفانه گرفتار استفاده نادرست شده‌ایم که از این نظر در دنیا رتبه های اول را داریم.

وی بر ترویج فرهنگ درست مصرف کردن تاکید کرد و افزود: در این راستا از روحانیون، ائمه جمعه و جماعات می خواهیم که به موضوع مصرف بهینه از آب بپردازند تا این فرهنگ در جامعه نهادینه شود.

علی پور باغدار می‌گوید: اسیاب شادابخت مدتها ست که کم آب و خشک شده و افرادی نیز این آب را لوله کشی کردند و آب را با اجازه افرادی خاص به تعداد معدودی و خاص بفروش می رسانند و استفاده می‌شود.

می‌توان کم رنگ بودن آینده بحران آب برای کشاورزان و ضعف اراده ملی آنان برای همکاری با دولت، وضعیت فروش محصولات در بازار و تاثیر دلالان بر برنامه ریزی کشاورزان، ضعف نظام دولتی در اجرای طرح های زیربنایی بلند مدت نظیر اصلاح الگوی کشت، وجود قوانین موازی بین دستگاهی و ضعف همکاری برون سازمانی دستگاه های متولی، کمبود یا نبود اعتبار کافی برای مطالعه و اجرای این قبیل طرح ها را از دیگر چالش ها دانست.

چاره ای جز تغییر الگوی کشت درنی‌ریز نداریم

در پایان باید گفت: الگوی کشت به عنوان یکی از اجزای سیستم کشاورزی می‌تواند نقش موثری در دستیابی به اهداف توسعه کشاورزی و روستایی که همانا بهبود زندگی کشاورزان و رفاه حال آنان است، داشته باشد. الگوی کشت بیان کننده نوع یا ترکیب کشتی است که کشاورز جهت بهره برداری بهینه از اراضی، آن را انتخاب می کند. انتخاب هر الگوی کشت، به دلیل چند بعدی بودن کشاورزی می‌تواند پیامدهای مهمی در زندگی کشاورز و جامعه روستایی داشته باشد.

نظارت مسئولین بر نحوه فروش آب چاهها قنوات و تلمبه های سطح شهر، روی آوردن کشاورزان به کشاورزی صنعتی می‌تواند کمک زیادی به سفره های زیر زمینی و دشتهای ابی نی‌ریز نماید و ذخایر آبی برای آیندگان نیز باقی بماند.