آداب غذایی روزه داران از نگاه متخصصان؛ این هفته محدثه نیک منش، کارشناس تغذیه

با آغاز ماه مبارک رمضان یکی از دغدغه های روزه داران بخصوص افرادی که به نوعی دچار یک بیماری هستند روش تغذیه صحیح و رعایت نکاتی است که ضمن انجام فریضه روزه از عوارض نا خواسته آن جلوگیری نمایند. هفته قبل گزارشی در همین مورد از دکتر قلمداد منتشر نمودیم و این هفته نیز با سرکار خانم محدثه نیک منش، کارشناس تغذیه و کارمند شبکه بهداشت و درمان در این خصوص گفتگویی انجام داده ایم که در ادامه مطالعه خواهید نمود. انشاالله هفته های آینده نیز با دیگر کارشناسان در خصوص چگونگی رژیمهای غذایی متناسب با میزان روزهای باقیمانده ماه مبارک رمضان گفتگو خواهیم داشت:

خانم نیک منش در مورد روزه داری و کاهش وزن گفت:

با توجه به اینکه در ماه مبارک رمضان در بیشترین زمان فعالیت (طول روز) کمترین مصرف مواد غذایی را داریم به همین خاطر فعالیتهای روزمره سبب از دست رفتن کالری می شود و وزن کم خواهد شد. این مسأله در مورد افراد مختلف با توجه به جنس (مرد یا زن)، وزن و سن متفاوت است ولی در حالت معمول بین 4 الی 8 کیلوگرم کاهش وزن وجود دارد که این کاهش قسمتی به از دست دادن کالری و قسمتی هم به عدم دریافت مواد غذایی و آب مربوط است. البته برخی از افراد در ماه رمضان به جای آنكه وزن اضافی خود را از دست دهند دچار افزایش وزن و چاقی می‌شوند، این افراد در این ماه از غذاها یا میان وعده‌های چرب و سرخ‌كرده و موادی مانند حلوا، زولبیا، بامیه، انواع شیرینی‌ها را زیاد مصرف می کنند كه تعدیل در مصرف این مواد از افزایش وزن جلوگیری می‌كند.

ایشان همچنین در مورد اضافه وزن ادامه دادند:

برای جلوگیری از افزایش وزن در ماه مبارک رمضان از مصرف بیش از حد غذاهای چرب و شیرین خودداری کنید. روزه‌داران هنگام افطار خیلی از مواد غذایی شیرین مانند زولبیا، بامیه و حلوا استفاده نکنند زیرا باعث افزایش وزن می‌شود.

انجام پیاده‌روی و ورزش در این ماه، توصیه می‌شود. بهتر است روزه‌داران روزه‌شان را با آب ولرم باز کرده و پس از آن نان، پنیر، گردو و غذاهای گرم مانند آش بخورند و حتما بین افطار تا شام یک تا دو ساعت فاصله بگذارند و در این زمان آب فراوان بنوشند. کودکان و نوجوانان که برای نخستین‌بار روزه می‌گیرند باید در وعده سحری، غذای کافی بخورند و همچنین آبمیوه‌هایی مانند آب‌هویج و آب گوجه‌فرنگی را فراوان مصرف کنند زیرا مقدار زیادی ویتامین به بدن آنها می‌رساند کم غذایی یا بدغذایی در ماه رمضان، در جوانان و نوجوانان لاغری ایجاد می کند; بنابراین در ماه رمضان نیز مانند سایر ماه ها باید وزن در محدوده طبیعی باشد، وزن خود را ثابت نگه دارید. ورزش کردن و اصولا فعال بودن را در زندگی روزمره خود فراموش نکنید. در ماه رمضان نیز ورزش کردن را فراموش نکنید. شما می توانید ورزش های کششی انجام دهید یا به پیاده روی بروید.

این راهم باید بگویم، در کسانی که به نحو صحیح روزه می گیرند و دو وعده غذای نسبتاً سبک در سحری و افطار می خورند روزه سبب لاغری می شود. به بیان دیگر، اگر در هنگام روزه داری یک وعده غذای انسان حذف شود طبعاً کالری دریافتی کمتر از میزان نیاز بوده و برای تأمین مازاد نیاز به انرژی از چربی ذخیره در بدن استفاده خواهد شد و فرد لاغر می شود؛ اما اگر غذای مصرفی در سحر، افطار و تا هنگام خواب، در حد نیاز بدن و یا حتی بیشتر باشد لاغری رخ نمی دهد

اگر فرد رعایت كالری مصرفی را ننماید و یا در زمان روزه‌داری رعایت كند، اما بلافاصله پس از اتمام روزه‌داری (پس از ماه رمضان) كالری مصرفی را افزایش دهد دچار چاقی میشود. آخرین اطلاعات علم تغذیه تأكید بر عدم كاهش تعداد وعده‌های مصرفی در طول روزه داشته و بنابراین یك رژیم صحیح در طول ماه مبارك رمضان مشتمل خواهد بود بر: (1) صرف یك وعده غذای سبك پس از اذان مغرب (2) با فاصلة حداقل 2 ساعت صرف شام (3) مصرف سحری

نوجوانان برنامه غذایی ایام روزه داری را به گونه ای انتخاب کنند که میزان کالری و پروتئین توصیه شده روزانه را در دو وعده افطار و سحری دریافت نمایند و از خوردن غذاهای پُرحجم، کم کالری و بسیار آبکی در افطار خودداری کنند و حتما برای صرف سحری از خواب برخیزند. نوجوانان باید سبزیجات تازه، میوه و مقدار کافی آب و نوشیدنی ها مثل چای کم رنگ، آب میوه را در فاصله افطار تا سحر مصرف کنند.

نوشیدن آب فراوان در وسط غذا یا بلافاصله پس از مصرف غذا، نیز موجب رقیق شدن شیره گوارشی و اختلال در هضم غذا می شود. لازم است حداقل در ساعات روزه داری از فعالیت های سنگین ورزشی که موجب تشنگی آن ها می شود و نیازهای غذایی آن ها را به شدت افزایش می دهد، خودداری کنند. غذای افطاری برای اعضای خانواده می تواند مجموعه ای از صبحانه مانند چای شیرین و شیر ولرم و مصرف مقداری کمی نان و پنیر به همراه سوپ و سپس با فاصله یک تا 2 ساعت شام با اندکی تغییر و کاهش حجم باشد به آرامی اما در یک وعده میل کنند.

در فاصله افطار تا سحر از خوردن تنقلات خودداری کنید تا معده آن ها به هنگام صرف سحری به طور کامل خالی و آماده غذای سحر باشد. مصرف میوه و سبزی در وعده های سحر و افطار تاکید مس شود و میوه ها و سبزیجات، به دلیل ماندگاری بیشتری که در بدن دارد، ضمن اینکه سیری طولانی تری را ایجاد می کند حاوی مقدار زیادی آب است که با تامین آب مورد نیاز بدن از بروز تشنگی جلوگیری می کند. مصرف مواد پروتیین دار مثل گوشت، لبنیات و به خصوص ماست در وعده سحری ضمن ایجاد سیری طولانی تر، مانع از بروز تشنگی می شود.

مصرف مواد چرب و نمک توصیه نمی شود، مصرف مواد پر چرب هر چند انرژی بیشتری می دهد، اما باعث تشنگی بیشتری هم می شود علاوه بر این کربوهیدرات ها و مواد قندی نیز ایجاد تشنگی بیشتری می کند و مصرف آنها در وعده سحری توصیه نمی شود. مواد قندی به لحاظ اینکه زودتر از معده عبور می کند و زودتر هضم می شود زودتر هم ایجاد گرسنگی می کند و بهتر است مصرف این گونه مواد بیشتر در وعده افطار در حد مجاز استفاده شود. نوشیدنی های گازدار ادرار آور است و این عامل باعث می شود نه تنها خوردن آنها آب مورد نیاز بدن را تامین نمی کند، بلکه با مصرف آنها، آب بدن به میزان بیشتری دفع شود.

وی در مورد روزه داری بیماران دارای ناراحتی کلیه بیان کرد:

یكی از مهمترین عوامل دخیل درسنگ سازی كلیه غلظت ادراری مواد تولید كننده سنگ از جمله كلسیم می باشد به طوریكه هرچه میزان كلسیم درواحدحجم ادراربیشترباشدامكان سنگسازی افزایش می یابد بنابراین اولین توصیه پزشك به بیماران مصرف زیادمایعات میباشدبه طوریكه در طول 24 ساعت ادراری كاملاً رقیق داشته باشند حتی به بیماران توصیه میشودكه هنگام خواب دولیوان آب بخورندتادرنیمه شب جهت دفع ادراربیدارشوندومجدداًبانوشیدن آب به خواب روندچراكه درغیراینصورت درطی روزبامصرف مایعات، ادراری رقیق خواهندداشت ولی درهنگام خواب و عدم مصرف مایعات، ادرار غلیظ می شود و در همین زمان امكان تولید هسته اولیه سنگ وجود دارد و به مرور زمان با رسوب لایه های بعدی سنگ تشكیل می شود؛ بنابراین مسئله اصلی رقت ادرار درطول 24 ساعت می باشد. در طی روزه داری به نظر نمی رسد بتوان غلظت ادرار را برای كل مدت رقیق نگه داشت چراكه حتی اگرمایعات زیادی هم ازافطارتاسحرمیلشودبه علت افزایش حجم داخل عروقی قسمت اعظم آن درطی چندساعت اول دفع میشودوبعدازآن باعدم مصرف ادرارمجدداًغلیظ میشود. مسلماًهرچه زمان روزه داری طولانی تروآب وهوا گرمتر و امكان از دست دادن آب از طریق پوست بیشتر باشد ادرار غلیظ تر خواهدشدوامكان تشكیل هسته اولیه سنگ وجودخواهدداشت.

وی در این مورد ادامه داد:

در مورد روزه داری در کسانی که دارای سابقه سنگ کلیه هستند چند اصل کلی وجود دارند:

• بطور کلی سابقه سنگ کلیه مانع از گرفتن روزه نیست.

• برای همه کسانی که دارای سنگ کلیه هستند یک نسخه واحد نمی توان پیچید.

• بسته به شرایط محیط، نوع کار، میزان فعالیت روزانه و میزان دفع مایعات، در مورد هر بیمار باید جداگانه تصمیم گرفت.

• در افرادیکه فقط دارای یک بار سابقه سنگ کلیه بوده اند با افرادیکه مکررا سنگ کلیه می سازند، دستورات پزشک متفاوت خواهد بود.

• نوع عملکرد کلیه (آیا کلیه ها سالم هستند یا نه و اگر آسیب دیده اند، این آسیب چقدر است) در اخذ تصمیم مهم است.

میزان دفع آب یک کارگر ساختمانی که در زیر آفتاب کار می کند چندین برابر یک کارمند پشت میز نشین است که در یک اطاق دارای سرمایش مناسب کار می کند. هر بیماری باید قبل از اخذ تصمیم در مورد چگونگی روزه داری، با پزشک معالج خود مشورت نماید.

پزشک برای اینکه تصمیم بگیرد که بیمار رزوه بگیرد یا نه پارامترهای زیر را در نظر خواهد گرفت:

• سن و جنس

• چگونگی سابقه سنگ کلیه (چند بار با چه فواصلی مبتلا به سنگ کلیه شده است)

• سابقه اقدامات درمانی از جمله عمل جراحی برای سنگ

• شغل بیمار و میزان مایعاتی که در روز از دست می دهد

• وجود بیماریهای دیگر مثل دیابت

• چگونگی عملکرد کلیه (آیا کلیه ها عملکرد طبیعی دارند، اگر کلیه ها آسیب دیده اند این آسیب چقدر است، آیا بیمار فقط دارای یک کلیه است)

• محل سنگ (آیا سنگ در داخل کلیه است و یا در داخل حالب)

• اندازه و میزان سنگ (تعداد سنگها و اندازه آنها چقدر است)

• جنس سنگ (سنگ بیمار از چه جنسی است، اگزالات کلسیم، اسید اوریک، سنگ عفونی، سنگ سیستئینی)

• میزان فعالیت روزانه (آیا بیمار بنا به دلایلی زمین گیر است و یا فعالیتهای روزمره را انجام می دهد)

• نوع رژیم غذائی و میزان مایعاتی که در روز مصرف می کند

• نوع داروهائیکه مصرف می کند

توصیه های کلی در مورد روزه داری در افرادیکه دارای سابقه سنگ کلیه هستند به قرار زیر است ولی اخذ تصمیم نهائی با پزشک معالج خواهد بود:

• ما در اصطلاح افراد مبتلا به سنگ کلیه داریم که به آنها سنگ ساز فعال می گوئیم یعنی این افراد هر شش ماه دو بار مبتلا به سنگ کلیه می شوند. این افراد اگر به مقدار کافی مایعات مصرف نکنند بسرعت سنگ می سازند. توصیه می شود این افراد در فصل گرما و طولانی مدت روزه نگیرند.

• بیمارانیکه دارای سنگ حالب هستند تا موقع دفع سنگ و یا درمان آن نباید روزه بگیرند. چون این بیماران نیاز به این دارند که هر چه زودتر سنگ خود را دفع کنند. اگر سنگ حالب به اندازه ای بزرگ باشد که جلوی دفع ادرار از کلیه مربوطه را کاملا مسدود کند، کلیه در عرض 8 هفته از بین می رود. در حقیقت سنگ حالب از اورژانسهای پزشکی است.

• در افرادیکه دارای سنگ کلیه از نوع عفونی هستند و عفونت فعال کلیه دارند، روزه داری توصیه نمی شود.

• افرادیکه جنس سنگ آنها سیستئین است، نباید روزه بگیرند، چون بسرعت دچار سنگ کلیه می شوند.

• افرادیکه دارای یک سنگ منفرد در قسمتی از کلیه بوده که چندین سال است، بدون تغییر باقی مانده است، می توانند روزه بگیرند. این افراد باید حتما ما بین افطاری و سحری حدا قل 8 لیوان آب علاوه از میزان مورد نیاز برای رفع تشنگی بنوشند.

• افرادیکه در سابقه یک بار دچار سنگ کلیه شده اند و چندین سال است که دیگر سنگ کلیه نداشته اند، می توانند روزه بگیرند و از مایعات به شرح فوق باید استفاده کنند.

• افرادیکه اخیرا فقط بار اول است که دچار سنگ کلیه شده اند و درمان نیز انجام شده است، می توانند روزه بگیرند.

• افرادیکه یک کلیه خود را به خاطر سنگ کلیه از دست داده اند، نباید روزه بگیرند.

• افرادیکه بیش از 50 درصد عملکرد کلیه های خود را به علت سنگ کلیه از دست داده اند صلاح است روزه نگیرند.

• افرادیکه برای بار اول در ماه رمضان دچار سنگ کلیه شده و میتلا به درد و خونریزی می شوند تا درمان آن نباید روزه بگیرند.

• بطور کلی ثابت نشده است که روزه داری فرد را مستعد سنگ کلیه می کند.

نیک منش در مورد دیابت و روزه داری گفت:

روزه گرفتن به افراد دیابتی توصیه نمی‌شود مگر با رعایت چند شرط؛ ازجمله كنترل قند خون، شیوه درمان، میزان سطح اطلاعات و آموزش‌های فرد دیابتی از این بیماری.

فرد دیابتی چطور می‌تواند قند خون خود را كنترل كند؟

بسیاری از دیابتی‌ها برای اطلاع از میزان قند خون خود و كنترل دیابت هر چند وقت یك بار آزمایش می‌دهند و نتیجه‌ای را كه به عنوان جواب می‌گیرند ملاك عمل قرار می‌دهند، غافل از این كه قند خون ما در طول شبانه‌روز در حال نوسان است و اندازه قند خونی كه فقط یك بار در آزمایشگاه گرفته می‌شود لحظه‌ای بوده و بر اساس شرایط آن روز فرد است. متاسفانه بیشتر افراد دیابتی زمانی به آزمایشگاه مراجعه می‌كنند كه وضعیت قند خون آن روز آنها با روزهای دیگر تفاوت دارد. منظور این است كه خودشان را برای انجام یك آزمایش با وضع مطلوب تطبیق می‌دهند؛ مثلا از چند روز قبل رژیم‌های غذایی و نوع خوراك خود را مطابق اصول دیابت تنظیم می‌كنند. همچنین پرهیزهای مربوط به دیابت را فقط برای انجام آزمایش رعایت می‌كنند. در صورتی كه برای كنترل قند خون دو معیار (كنترل‌های روزانه كه افراد دیابتی به كمك نوارهای تست قند ادرار یا دستگاه‌های اندازه‌گیری قند خون انجام می‌دهند و آزمایش هموگلوبین A1C كه نمایانگر میانگین قند خون سه ماه گذشته فرد دیابتی است) وجود دارد و با رعایت این دو مورد است كه می‌توان درباره كنترل مطلوب قند خون فرد دیابتی اظهار نظر كرد.

بهترین زمان آزمایش اندازه‌گیری قند خون چه موقعی است؟

در روزهای اول روزه‌داری، اندازه‌گیری منظم قند خون در طول روز، حداقل چهار تا پنج مرتبه ضروری است. بهترین زمان برای این كار قبل و دو ساعت پس از سحری و افطاری و همچنین یك بار در طول روز است؛ البته در صورت نیاز، تكرار آن هنگام خواب ضرورت دارد.

معمولا میزان قند فرد دیابتی كه تمایل به گرفتن روزه دارد، باید چقدر باشد؟

قند خون افراد معمولی در حالت ناشتایی 60 تا 110 میلی‌گرم درصد (صد سی سی خون) است و معمولا دو ساعت پس از صرف غذا هم به بیش از 140 میلی‌گرم درصد نمی‌رسد. میزان قند افراد دیابتی هم برای كنترل مطلوب دیابت و جلوگیری از عوارض زودرس و دیررس دیابت باید به حد طبیعی نزدیك باشد. میزان قند فرد دیابتی كه مایل به روزه‌داری است باید دو ساعت پس از غذا حداكثر 180 میلی گرم درصد باشد. افزایش میزان قند بیش از این اندازه خطرناك است.

روزه‌داری برای چه نوع دیابتی‌هایی مشكل‌ساز نیست و چه كسانی اصلا نباید روزه بگیرند؟

تعدادی از دیابتی‌ها بدون نیاز به دارو، قند خون خود را كنترل می‌كنند. می‌توان گفت اگر این افراد به شیوه صحیح روزه بگیرند و این روزه گرفتن به كاهش وزن آنان منجر شود، روزه‌داری برای آنان مفید است، اما در افرادی كه از قرص استفاده می‌كنند دقت‌های دیگری در مورد روزه گرفتن لازم است، زیرا نخوردن غذا در طول روز به دنبال مصرف قرص قند ممكن است به شرایطی منجر شود كه به آن هیپوگلیسمی (كاهش قند خون) می‌گوییم. حتی در موارد شدید ممكن است به كما یا مرگ نیز منجر شود. این افراد (دیابتی‌های وابسته به قرص) برای گرفتن روزه حتی باید قند خونشان در حد ایده‌آل كنترل شود؛ منظور كنترل روزانه قند خون و آزمایش هموگلوبین A1C است. روزه‌داری با توجه به این شرایط در كنار آموزش‌های مربوط به كنترل دیابت میسر خواهد بود.

روزه‌داری برای دیابتی‌های وابسته به انسولین تقریبا غیرممكن است، زیرا این افراد به دلیل نیاز به تزریق انسولین در فواصل مختلف شبانه‌روز با احتمال وقوع كاهش قند خون روبه‌رو هستند. قطع كردن انسولین به دلیل نخوردن غذا اشتباه است، زیرا بدن ما حتی در شرایطی كه غذا نیز مصرف نشود به مقدار انسولین نیازمند است.

یك فرد دیابتی هنگام سحر و افطار می‌تواند چه نوع غذا و مواد خوراكی را مصرف كند؟

متاسفانه بیشتر افراد دیابتی درخصوص تغذیه صحیح در دیابت اطلاعات لازم را ندارند و به تصور غلط، مصرف غذاهایی با قند زود جذب مثل حلوا، خرما، شله‌زرد و... را طی دوران روزه‌داری بلامانع می‌دانند. خوب است این عزیزان توجه داشته باشند، زمان روزه‌داری هم باید مطابق تغذیه صحیح دوره‌های دیگر رفتار كنند. خوردن این نوع خوراكی‌ها در زمان روزه‌داری هم برای آنان مجاز نیست و بهتر است این افراد از مواد نشاسته‌ای دیرجذب مثل نان، میوه و لبنیات استفاده كنند. همچنین این افراد باید توجه داشته باشند مواد نشاسته‌ای را باید به دفعات و در حجم كم‌مصرف كنند.

روزه‌داری در یك فرد دیابتی ممكن است سبب بالا رفتن یا پایین افتادن قند خون شود كه در هر دو حالت برای فرد دیابتی خطرناك است. این افراد در صورت تكرار افزایش یا كاهش میزان قند خون باید از ادامه روزه‌داری در روزهای بعد خودداری كنند؛ البته چنانچه قند خون بشدت پایین آمده باشد كه علائم هیپوگلیسمی نظیر لرزش دست‌ها، تپش قلب، گرسنگی بسیار شدید و... در فرد بروز كند یا قند خون به میزان بالای 25 میلی‌گرم درصد برسد باید بسرعت روزه را قطع و اقدامات لازم انجام شود؛ در صورت افت شدید قند خون باید از مواد قندی زود جذب مانند نوشابه، آبمیوه یا عسل استفاده شود و در صورت بالا رفتن شدید قند خون لازم است با نظر پزشك معالج، داروهای دیابت مصرف شود.

ایشان در مورد توصیه به دیابتی ها گفت:

و اما توصیه به دیابتی ها ....

اول این كه فرد دیابتی در زمان روزه‌داری حتما مانند قبل از روزه گرفتن وحتی بیشتر از آن باید قند خون و ادرار خود را كنترل كند تا درصورت افزایش یا كاهش میزان قند خون بسرعت از نتیجه آن اطلاع پیدا كرده و اقدام لازم را انجام بدهد. نكته بعدی در ارتباط با مصرف غذا در طول روزه‌داری است. با توجه به این كه مهم‌ترین اصل تغذیه در دیابت مصرف وعده‌های غذایی در دفعات بیشتر و حجم كمتر است (سه وعده اصلی و سه میان وعده) امكان رسیدن به این اصل هنگام روزه‌داری دقیقا ممكن نیست. البته یك فرد دیابتی باید از مصرف غذاهای حجیم در دو وعده سحری و افطاری خودداری كند، به طوری كه زمان افطار با مقدار كوچكی از وعده غذایی شروع كند، سپس یك تا دو ساعت بعد بقیه غذای خود را مصرف كند. هنگام سحر نیز باید از مصرف غذاهای حجیم خودداری كرد، چون این مساله ممكن است سبب بالارفتن قند خون در طول روز شود. بنابراین باید میزان مصرف دارو طی روزه‌داری با توجه به كنترل‌های قند خون در طول روز و با نظر پزشك تنظیم شود. در نتیجه از آنجا كه رعایت شش نوبت وعده غذایی در زمان روزه‌داری امكان‌پذیر نیست، ضرورت دارد حداقل غذاهای مصرفی از هنگام افطار تا سحر بتدریج در سه تا چهار وعده با حجم كم‌مصرف شود.

ایشان در پایان در مورد روزه داری و کبد چرب توصیه کرد:

بسیاری از افراد به دلیل اندکی ناراحتی گوارشی از روزه گرفتن اجتناب می‌کنند، درحالی‌که با رعایت چند نکته تغذیه‌ای می‌توان این عوارض را به حداقل خود رساند و فریضه روزه را به جا آورد. حتی روزه‌داری در مورد برخی بیماران نقش درمانی دارد. به‌عنوان‌مثال افرادی که کبد چرب دارند نه‌تنها می‌توانند روزه بگیرند، بلکه روزه‌داری به سلامتشان هم کمک خواهد کرد.

بد نیست بدانید براساس آمار 70 درصد افرادی که چاق هستند کبد چرب دارند. همچنین کبد چرب در افرادی که دارای شکم بزرگ هستند نسبت به کسانی که چاقی سراسری دارند، بیشتر دیده می‌شود و خطرناک‌تر است.

حال چرا متخصصان تا این حد روی درمان (مبتنی بر کاهش وزن) کبد چرب تأکید دارند باید گفت: اگر به کبد چرب اهمیت داده نشود و افراد از شر اضافه‌وزن خلاص نشوند، کم‌کم کبدشان سفت شده و در نهایت از کار می‌افتد؛ بنابراین ماه رمضان برای افرادی که کبد چرب دارند فرصت خوبی است تا علاوه بر بهره‌مندی از آثار معنوی روزه بتوانند از این فرصت استفاده و وزن خود را کم کنند، چون همان‌طور که اشاره شد اصل درمان کبد چرب، کاهش وزن است. پس روزه گرفتن نه‌تنها برای کبد چرب ضرری ندارد، بلکه خیلی هم مفید است. البته بیماران مبتلا به کبد چرب اگر روزه بگیرند و بعد از آن غذای چرب مصرف کنند، وزن آن‌ها کاهش پیدا نخواهد کرد.