کشف حجاب رضاخانی

کشف حجاب در ايران، پديده ای ناشی از آشنايی با غرب و تجددخواهی افرادی بود که افکارو زندگي غربی را تجربه کرده بودند و می کوشيدند زنان ايرانی را نيز مانند زنان اروپايی، بعداز رنسانس، بدون حجاب و نيمه عريان سازند و البته لباس مردان را نيز تغيير دهند. ريشه کشف حجاب به تحولات گسترده در ايران اززمان ناصرالدين شاه و محافل روشنفکری برمی گردد اما رسميت يافتن آن به دوره رضاشاه پهلوي باز می گردد، به هر حال طرح خیانتکارانه کشف حجاب خاندان پهلوی نیز مانند سایر اصلاحات رضا خانی به دلیل عدم همراهی مردم ،مقاومت گسترده زنان و مخالفت های روحانیون شکست خورد و این موضوع باعث شد تا در جريان مبارزات انقلاب اسلامي نيز عملا موضوع حجاب به يكي از مهمترين خواست های انقلابيون تبديل شد و اين به دليل حضور پررنگ زنان محجبه در انقلاباسلامی بود كه در سا لهای بعد از پيروزی انقلاب هم به نحو گسترده تر ادامه يافت.

آنچه ذكر شد نشان می دهد که کشف حجاب نتوانست به عنوان عامل غربزدگی درايران عمل كند و دوام بياورد، بلکه خود زمينه شورش و تظاهرات عليه رژيم را گسترده ترکرد ، این هفته نامه به مناسبت سالروز دستور کشف حجاب ، با سه تن از زنان فعال حوزه اجتماعی گفتگویی کوتاه ترتیب داده که ماحصل بیانات عزیزان ذیلا به استحضار می رسد .

حجاب در دوره محمدرضا شاه پهلوی چگونه بوده است؟

سرکار خانم دادور ،مدرس و فرهنگی بازنشته ، فعال امور اجتماعی زنان

درباره تاریخ حجاب در ایران از جمله مسئله کشف حجاب در دوره رضا شاه و نیز وضعیت حجاب در دوره پهلوی دوم، کتابهای بسیاری نوشته شده است. اما یکی از مباحثی که دلایلی مغفول مانده وضعیت حجاب بعد از انقلاب اسلامی است و از باب "چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند" اظهار نظرات متفاوت و بعضا متناقضی در این خصوص دیده می شود از این رو ضرورت پرداختن به شرحی از سیر تاریخی حجاب در ایران بعد از انقلاب احساس می شد و این نوشتار تلاشی است در این زمینه: البته به علت گستردگی مباحث این مقاله تنها به سیر جریان شناسی حجاب تا قبل از سالهای سازندگی پرداخته است.

وضعیت پوشش زن ایرانی بیش از انقلاب اسلامی؛

یکی از پدیدههای بسیار مؤثر بر فرهنگ و آداب و رسوم مردم ایران مسئله کشف حجاب بود؛ مسئله ای که شاید بتوان آن را در نوع خود یک اقدام منحصر به فرد در تاریخ این کشور دانست که توسط رضاشاه بعد از دیدار از ترکیه اجرا شد. پس از اعلام کشف حجاب، علما و عامه مردم به مخالفت شدید با آن برخاستند در حومه تهران و شهرهای بزرگ مقاومت بسیار زیاد بود در خراسان تظاهراتی علیه رفع حجاب برپا گردید. مردم در صحن حضرت رضا(ع) متحصن شدند و قتل و عام معروف مسجد گوهرشاد اتفاق افتاد آیت ا... شیخ عبدالکریم حائری زعیم حوزه علمیه قم مطلب را با وحشت تلقی کردند و از غصه این موضوع بیمار شدند و حدود یکسال پس از کشف حجاب از همان بیماری از دنیا رفتند. بسیاری از زنها تا آخر سلطنت رضاخان از خانه خارج نشدند در بسیاری از خانه ها حمام ساخته شد تا زن ها برای استحمام مجبور نباشند از خانه خارج شوند. این نقشه را کسانی طراحی کردند که رضاشاه را به قدرت رسانده بودند و قرار بود وی مجری آن باشد چنانکه مسترهمفر در خاطرات خود می نویسد در مسئله بی حجابی زنان باید کوشش فوق العاده به عمل آوریم تا زنان مسلمان به بی حجابی و رها کردن چادر مشتاق نشوند پس از آنکه حجاب زن با تبلیغات وسیعی از میان رفت وظیفه ماموران ما آن است که جوانان را به عشق بازی و روابط جنسی نامشروع با زنان تشویق کنند و بدین وسیله فساد را در جوامع اسلامی گسترش دهند. میشل هولباک نویسنده اسلام ستیز فرانسوی نیز که اخیرا دین اسلام را حماقت و خطرناک توصیف کرده در جدیدترین اظهارات خود گفته است برای غلبه بر مسلمانان باید آنها را به فساد کشید ما از راه زور نمی توانیم افراط گرایی دینی را متوقف سازیم پس بهتر است مسلمانان را به فساد بکشانیم جنگ بر ضد افراط گرایی اسلامی با کشتن مسلمانان فایده ای ندارد فقط با فاسد کردن انها می توان به این پیروزی دست یافت باید به جای بمب دامن های کوتاه و تعدادی گوشواره فرو بریزیم چون ضعف واقعی مسلمانان در همین جاست. پس از روی کارآمدن محمدرضا گروهی از زنان که فشار حکومت پدرش سخت به ستوه آمده بودند در مخالفت با کشف حجاب در معابر عمومی با چادر ظاهر شدند و ماموران حکومتی هم علی رغم وجود قانون کشف حجاب چندان که باید با آنان مقابله نمی کردند. در مهرماه 1320 آیت ا... سید ابوالقاسم کاشانی طی نامه شدید الحنی به نخست وزیر وقت خواهان کم کردن فشار بر زنان محجبه شدند. در سال 1323 نیز آیت ا... سید حسین طباطبائی قمی از مراجع وقت نامه ای به شاه جدید نوشت و از وی خواست کشف حجاب اجباری را القاء کند. سرانجام با مخالفت علما و مقاومت مردم قانون کشف حجاب لغو گردید. پس از لغو قانون بسیاری از زنان مسلمان به حجاب روی آوردند آمار بر خلاف دوره بیش از کشف حجاب که زنان چادر و روبنده مشکی می پوشیدند از این زمان به بعد استفاده از چادر رنگی بیشتر متداول گردید. البته برخی از زنان هم که چند سال فریب آزادی به سبک غربی را چشیده بودند دیگر حاضر بازگشت به فرهنگ حجاب نبودند مهمترین تفاوت کشف حجاب در عصر پهلوی اول و دوم این بود که کشف حجاب در عصر رضاشاه به زور سرنیزه و در عصر محمدرضا به پشتیبانی تبلیغاتی گسترش یافت. امام خمینی (ره) در توصیف وضعیت فرهنگی بانوان و دوران شاهنشاهی می فرماید در رژیم سابق شان و مرتبت عبارت از مهوع و لباسهای کذا و کذا بود. ان روز بانوان اسلامی خجالت می کشیدند که با لباس اسلامی که در آن مراعات شده باشد ظاهر شوند طبقات ضعیف هم اگر این کار را می کردند خجالت می کشیدند در بین قشرهای فاسد و مرفه بودند امام خمینی(ره) 1392. به طور کل باید گفت عشرت طلبی، مدگرایی و تقلید از فرهنگ منحط غرب زمینه حضور گسترده غرب را هم به لحاظ فکری و هم فیزیکی در ایران فراهم کرد و همان گونه که خانم رایت نویسنده آمریکایی گفته در زمان شاه امریکایی ها در همه جای ایران حضور داشتند سال 1355 اوج سیاست های ضد حجاب پهلوی به شمار می رود در این سال رسما دولت طراحی را در زمینه کشف حجاب تدوین کرد و بلافاصله بخشنامه آن را برای اجرا به ادارات مربوط ارسال نمودند در اینجا به دلیل اهمیت طرح مزبور بخش هایی از آن اورده می شود.

برای مبارزه با این پوش حقیر کنند این راه ها پیشنهاد می شود

اقداماتی که در دراز مدت موثر خواهد بود

الف: ایجاد هماهنگی لازمه بین رسانه های گروهی و متون کتاب درسی برای دگرگونی باورداشت های فعلی در زمینه ارتباط چادر با معتقدات اخلاقی و مذهبی.

ب: ایجاد هماهنگی کامل بین برنامه های تلوزیون رادید محتوای مطبوعات با متون کتب درسی در تغییر تصویر ذهنی زن.

ج: بهره گیری از سهم تلویزیون در بزرگداشت پوشاک محلی و نشان دادن جنبه های دست و پا گیر چادر.

2- استفاده از نفوذ روحانیون و سپاهان دین الف: انتشار مقالات و نشریات مخصوص و اشاعه محتوای این نشریات توسط روحانیون معتبر و سپاهیان دین. ب: بهره گیری از نفوذ کلام روحانیون.

3- بهره گیری از فعالیت سازمان های اجتماعی آموزش

اقداماتی که در کوتاه مدت موثر بود

با استفاده از روند گسترش همه جانبه خدمات بخش عمومی برای همگان و افزایش گروه های استفاده کننده از خدمات مزبور 1- ممنوع بودن چادر برای دانش اموزان و دانشجویان

2- استفاده از پوشاک متحدالشکل در مدارس

3- اجرای کامل قانون تعلیمات اجتماعی اجباری در مورد خانواده هایی که از مدرسه رفتن دختران خود جلوگیری می کنند.

4- ممنوعیت بانوان کارمند از استفاده از چادر.

5- محرومیت زنان کارمندی که از چادراستفاده می کنند.

6- تشویق کارمندان زن به برگزیدن لباس مناسب با کار و شرایط.

7- صدور بخشنامه به کلیه کارخانجات ملزم کردن کارگران به پوشیدن لباس

8- تشویق کارگران زن به استفاده از لباس مناسب با لباس متحدالشکل

9- ممنوعیت زنان چادری از مراجعه به وزارت خانه ها و سازمان های دولتی.

10- ممنوعیت زنان چادری از استفاده از اتوبوس های شرکت واحد.

11- ممنوعیت زنان چادری از مسافرت با شرکت هواپیمایی ملی ایران.

12- ممنوعیت زنان چادری به سینماها

13- ممنوعیت زنان چادری در استفاده از خدمات اجتماعی مانند جمعیت بهزیستی و آموزش فرح پهلوی جمعیت شیر وخورشید سرخ ایران

14- ممنوعیت زنان چادری شرکت های تعاونی شهر و روستا

15- ممنوعیت ورود کودکان و نوجوانان چادر به سر به کتابخانه

16- محرومیت از شرکت در هر گونه مجامع عمومی.

حجاب عنوانی سیاسی ، اجتماعی ،استراتژیک و حقوقی

نسرین پهلوان ،مدرس دانشگاه و مدیر فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نی ریز

حجاب عنوانی است برای موضوعی که در طول صد سال اخیر بیشترین جنجال ها را به خود اختصاص داده است. موضوعی که سیاسی ،اجتماعی،استراتژیک و حقوقی است. سیاسی است از این لحاظ که همه دولت ها و سیاستمداران خود را موظف دانسته و می دانند موضع خود را در برابر آن آشکار کنند. استراتژیک است از آن جهت که بزرگترین نماد یک تفکر و یک فرهنگ حساب می شود و قطعا بود و نبود آن می تواند تاثیرات بسیار زیادی در بقایا نابودی تفکر دینی و فرهنگی اسلامی داشته باشد. حقوقی است از آن جهت که برخی آن را حق زن می دانند برخی حق الله، برخی حق جامعه . اجتماعی است از آن لحاظ که بارزترین مساله ای است که در هر جامعه ای بارزترین جلوه را دارد . در هر صورت مفهوم حیا و عفاف که در قالب حجاب نمود پیدا کرد یکی از اصلی ترین موضوعات حساس امروز است . شهید مطهری می فرمایند: کسی که زیبایی اندیشه دارد زیبایی ظاهر خود را به نمایش نمی گذارد.

زن باید این مسئله را کاملا درک کند که حجاب او تنها مربوط به خود او نیست تا بگوید من از حق خود صرف نظر کردم،حجاب زن مربوط به مرد نیست تا مرد بگوید من راضیم، حجاب زن مربوط به خانواده نیست که اعضای خانواده رضایت بدهند. حجاب زن حقی است الهی ،عصمت زن حق الهی است.

همواره در طول تاریخ اسلام با این واقعیت مواجه بوده ایم که بعضی واجبات را سبک شمرده آنها را ضایع کرده اند برخی نیز از حدود و احکام الهی پا فراتر نهادند، رخصت ها و مباح ها را ممنوع کرده اند و به اصطلاح کاتولیک تر از پاپ شده اند و این در حالی است که قرآن به صراحت می گوید" یا ایها الذین آمنوا لا تقدموابین یدی الله و رسوله" ای کسانی که ایمان آورده اید از خدا و پیامبرش جلو نیفتید. باید در مباحث مربوط به پوشش باسعه صدر و به دور از تمایلات و سلیقه های فردی نگریست. در حالی که در جهان، بدحجابی و بی حجابی شیوع پیدا کرده و در اثر همین کار،فساد و بی بند و باری بسیاری از کشور های دنیا را فرا گرفته عده ای گمان می کنند که حجاب مخصوص دین مقدس اسلام است در حالی که این توهم صحیح نیست زیرا آنچه که به طور خلاصه می توان گفت آن است که تمام ملل و مردم جهان زنانشان دارای حجاب بوده اند اگرچه در کیفیت پوشش فرق داشته اند. آنچه در مساله حجاب و طرح آن در جامعه خصوصا پس از انقلاب اسلامی مطرح است دفاع بد از آن است که کار دشمن را راحت کرده هرچند که حملات به پوشش اسلامی و ایجاد شبه در میان جوانان نیز کم نبوده است .آنچه که فرایند انتقال حجاب و پوشش اسلامی را به عنوان یک فرهنگ و به نسل جدید،دچار چالش نموده است ریشه در انتقال این فرهنگ در نسل های گذشته دارد. اگر حجاب را یک مفهوم دینی و پوشش اسلامی را یک تکلیف و وظیفه ی دینی بدانیم فرایند انتقال آن می بایست مطابق با مبانی نظری اسلام در تربیت دینی و رعایت استاندارهای آموزشی باشد . حال در ارتباط با حجاب و پوشش به عنوان یک مفهوم دینی و یک وظیفه و تکلیف، باید سوال کرد که نسل گذشته در کدام مرحله دارای نقص و کاستی بوده و میان بر زده . باکمی دقت در معرفت دینی متوجه می شویم که زنان و مادران ما در ارتباط با حجاب و با توجه به محیط خودشان ضعف در معرفت دینی دارند . مادران نتوانسته اند پاسخگوی سئولات ساده ی فرزندان خود باشند چه برسد که بتوانند به شبهات آن ها نیز پاسخ دهند. دختر جوان امروزی برخلاف مادر یا مادربزرگ خود در صحنه اجتماع (اشتغال و تحصیل) بیش از گذشته حضور دارد و بیش از زنان گذشته در مقابل سیل تهاجمات فرهنگی قرار دارد. دختر امروزی برای عبور از چگونگی و پاسخ به چرایی ها دچار ضعف اساسی شده و با توجه به اینکه انگیزه ای نیز برای پرداختن بهاء در این زمینه ندارد. عطای پوشش سنتی را به لقایش بخشیده است و خود را با حداقل های مورد پذیرش همسالان خود قانع کرده است.

همه می دانیم که زیر پا گذاشتن قانون الهی حجاب و روی آوردن به فرهنگ تبرج و آرایش و پدیده برهنگی و بی بند و باری مهمترین بیماری عصر کنونی ماست. وضعیت کنونی جوامع مختلف و شیوه زندگی مدعیان پیروی از شرایع الهی به شدت تاسف برانگیز است زیرا علی زغم وجوب حجاب و تاکید فراوان ادیان مختلف برآن فرهنگ نیمه برهنگی و خود آرایی همچنان در بین زنان رواج دارد و ترویج نیز می گردد. غم انگیزترین فاجعه معاصر آن است که انحراف،آزادی معرفی می شود و حجاب،ارتجاع و کوته فکری قلمداد می گردد. زنان به فطرت،مذهب و فرهنگ خود پشت پا زده به جای اندیشه به عواقب شوم تخطی از فرامین الهی به کار زشت خویش افتخار می کنند.

به راستی چه عواملی موجب گشته است که قانون الهی حجاب نادیده گرفته شود؟ و این چنین بی حجابی یا بد حجابی در پدید آمدن و توسعه فرهنگ مبتذل خودآرایی نقش داشته است که من ذیلا به چند مورد از آن اشاره می کنم

1. وجود غریزه خودآرایی در زنان

2. بازتاب فشارهای روانی یا نمودی از عقده حقارت

3. افراط و سخت گیری های بی مورد و نابجا در طول اعصار گذشته

4. پیشرو جلوه دادن فرهنگ نیمه برهنگی

5. تهاجم فرهنگ غرب و خود باختگی کشورها

6. ناآگاهی زنان معاصر

در پایان به این نتیجه می رسیم که حجاب فقط پوشش ظاهری نیست که زن خودش را با پارچه ای تحت هرعنوان یا به هرشکل یا رنگی بپوشاند بلکه حجاب تلفیقی است از پوشش و رفتار،پوشش و کردار، پوشش و گفتار و اگر حجاب به این معنا باشد که هست دگر اختصاص به زنان نخواهد داشت بلکه شامل مردان هم می شود که در اینجا مجال بحث در مورد آن نیست و به همین اندازه اکتفا می کنیم.

باید با شناسایی مجرای تهاجم فرهنگی از جاری شدن این سیل وحشتناك در جامعه جلوگیری كنیم

سرکار خانم مهناز ابراهیم پور

مادامی كه جوانان جامعه‌، از پسران گرفته تا دختران با نشاط و پر توان در راستای ارزش های سلامت بخش اسلام گام بردارند، دشمنان هرگز موفق نخواهند شد كه تیرهای خود را به هدف بزنند.

تهاجم فرهنگی به روش های متفاوتی می تواند صورت گیرد، از پخش فیلم های مبتذل ویدیویی و سی دی گرفته تا مقالات و نوشته هایی كه قلم های مسموم می نویسند .

و جای بسیار شرمساری است اگر بگوییم به تازگی لباس هایی وارد بازار شده است كه تصویر هنر پیشه های غربی و خوانندگان مخالف دین و تصاویری كه با فرهنگ اصیل ما سازگار نست بر روی آنها نقش بسته است و عده ای با عدم آگاهی از برنامه های تدوین شده در راستای نابودی اندیشه های سالم و دینی به فروش این گونه لباس ها اقدام می كنند و عده ای هم از روی نادانی، با خرید این گونه لباس ها سلطه گران را در رسیدن به هدفشان یاری می كنند ؛ چون فروش یك لباس از این مدل یعنی نصب یك تابلوی تبلیغاتی برای تبلیغ بی بند و باری و بی حجابی.

پس بر ماست كه با شناسایی مجرای تهاجم فرهنگی از جاری شدن این سیل وحشتناك در جامعه جلوگیری كنیم و نگذاریم كه حجاب ها در این سیل از بین برود و افراد بی بند و بار و نیمه عریان در جامعه ظاهر شوند كه اگر این طور شد، دیگر نمی توان یك جامعه سالم و آرمانی داشت.

سال های متمادی است كه استعمار با دست های ناپاك خویش سعی دارد تا جهان اسلام را قتل عام فرهنگی كند.

استعمار پیر سال هاست كه در فكر نابودی اررش های دینی است و به هر دری می زند تا آن را نابود كند و در گلستان شاداب جامعه اسلامی بذرهای شوم و پلید خویش را بكارد و نیك می داند كه با وجود حجاب، عفت و رعایت شئون اخلاقی و اسلامی هرگز در كارش موفق نخواهد بود.

بنابراین در قدم اول زنان جامعه اسلامی را مورد هدف قرار داده اند و سعی دارند با تربیت زنان بی حجاب و نیمه عریان، سلامت روحی و اخلاق بانوان را از بین ببرند و اعتماد به نفس آنان آنان را گرفته و آنها را به خویش وابسته كنند.

هر چادری كه از سر زن مسلمان برداشته می شود، استعمار یك قدم به اهداف نامبارك خود نزدیكتر می شود.

هر چه بیماری سخت تر باشد ، لاجرم دارویش تلخ تر است و باید به هوش باشیم كه بیماری تهاجم فرهنگی نه تنها خطرناك است كه اگر جلوگیری نشود، كشنده می شود

براستی ، آیا این درست است كه در مقام یك نظاره گر نسبت به جنبه های مختلف تهاجم فرهنگی ساكت بنشینیم؟